Bernt Michael Holmboe (23 Mart 1795 - 28 Mart 1850[1]), Norveçli matematikçi. 1810'a kadar herhangi bir okula gitmeyen Holmboe, ilk dönemlerinde eğitimini evinde sürdürdü. Sınırlı süre Christopher Hansteen'in asistanlığını da yaptığı, kısa Frederick Kraliyet Üniversitesi döneminden sonra, 1818 yılında Christiania Katedral Okulu'na matematik öğretmeni olarak kabul edildi. Burada, daha sonra tanınmış bir matematikçi olacak, Niels Henrik Abel'le tanıştı. 1826'da Frederick Kraliyet Üniversitesi'ne geçen Norveçli matematikçi, 1850'deki vefatına kadar burada çalıştı.
Hem okulda hem de okul dışında Abel'in hocalığını yapan kişi olması, Holmboe'nin dünya çapında matematiğe yaptığı kalıcı etki olarak görülmektedir. İyi bir dostluk kuran ikili, Abel'in erken ölümüne kadar bu hali sürdürmüştür.
Holmboe'nin Norveç çapında matematiğe yaptığı önemli katkı ise liseler için hazırladığı iki ciltlik ders kitabıdır. Çokça kullanılmış olan kitaba, Christopher Hansteen'in yazdığı alternatif rakip oldu; böylece, Norveç'te belki de ilk kez okul ders kitapları tartışılmaya başlandı.
İlk yılları
Bernt Michael Holmboe 1795 yılında Vang kentinde, Jens Holmboe (1746-1823) ile Cathrine Holst (1763-1823)'un çocuğu olarak dünyaya geldi. Dokuz kardeşiyle birlikte Eidsberg'te büyüyen Holmboe'nin, en büyük erkek kardeşi Christopher Andreas Holmboe tanımış bir filologdu. Küçük yaşlarda eğitimini evinde sürdüren Holmboe, 1810'da orta öğretimini tamamlaması için Christiania Katedral Okulu'na gönderildi. Burada ders programının dışında bazı matematik dersleri aldı. Norveç tarihindeki çalkantılı yıllardan olan 1814'te Frederick Kraliyet Üniversitesi'ne kaydoldu. 1397'den beri Danimarka'nın yönetiminde olan Norveç, 1814 Ocak ayında yapılan Kiel Antlaşması'yla İsveçlilerin kontrolüne girmişti. İsveç, Norveç'in 17 Mayıs Anayasası ile bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, bu duruma 1814 yazında başlattığı askeri operasyonla karşılık verdi. Holmboe İsveç birliklerinin ülkedeki varlığına karşı çıkan öğrenci grubunun sözcülüğünü yapmaktaydı. Üniversitenin kuruluş yılı da olan 1813 itibarıyla sadece 17 öğrencisi bulunması, o dönemlerde öğrenci grubundan çıkan herhangi bir sesin anında dikkat çekmesine yol açıyordu.
Holmboe kendi çalışmalarının yanında Søren Rasmusen'in verdiği derslere katıldı. 1815 yılında üniversite hocalarından Christopher Hansteen'in asistanı oldu; bu görevi kapsamında bazı derslere girdi. 1818'in başlarında, Holmboe Christiania Katedral Okulu'nda 1817'den beri boş olan matematik öğretmenliğine getirildi. Daha önce okul müdürü Jacob Rosted, Holmboe'nin matematik üzerine çalışmış abisine, Christopher Andreas, bu öğretmenliği önerdi ancak o filoloji çalışmalarına odaklanmak için teklifi reddetti; Christopher o dönem Sanskritçe üzerine araştırmalara başlamıştı. Holmboe öğretmenlik döneminde Joseph-Louis Lagrange'dan ilham aldı.
Niels Henrik Abel
Holmboe Christiania Katedral Okulu'ndaki ilk yılında Niels Henrik Abel'le tanıştı. Abel'in özelliklerini kısa zamanda keşfeden Holmboe, karnesinde onu "müthiş zeki" olarak nitelemişti. Okulun önceliği Eski Yunan ve Latin eğitimi olduğundan dolayı, Holmboe Abel'i özel olarak yetiştirmeye başladı. Abel'e verdiği bu destekten "Holmboe'nin matematiğe yaptığı en önemli katkı" şeklinde bahsedildi.
Holmboe ile Abel yakın dost oldu. Holmboe'nin iki küçük kardeşi de Abel'le birlikte eğitim aldı; bu üçlü de aralarında arkadaşlık kurmuştu. Abel, Noel kutlamaları da dahil birçok kez, Holmboe ailesinin Eidsberg'deki evine davet aldı.
Abel 1829 yılında, yirmi altı yaşındayken, verem sebebiyle hayatını kaybetti.[6] Abel'in ölümünden on yıl sonra, Holmboe onun bütün çalışmalarını iki ciltte derleyerek yayımladı; Oeuvres complètes de N.H. Abel (N.H. Abel'in Bütün Eseleri). Holmboe Abel'in bıraktıkları üzerine böyle bir çalışma yapan ilk kişiydi.
Sonraki yılları
Holmboe 1825 yılında ilk matematik ders kitabını çıkardı. 274 sayfalık kitabın adı Lærebog i Mathematiken. Første Deel (Matematik Ders Kitabı. Birinci Bölüm)'di. Bunu 1827'deki ikinci cilt izledi, Lærebog i Mathematiken. Anden Deel (Matematik Ders Kitabı. İkinci Bölüm); ikinci kitap 155 sayfadan oluşuyordu. Holmboe kitaplarda kendi öğretmenlik deneyimlerini temel aldı; ana hatlarıyla eserlerinin amacı mantığa dayalı düşünebilmeyi yerleştirmekti. Örneğin geometri bölümünde, okuyucu bir şekli kağıda çizmeye değil, zihninde canlandırmaya yönlendiriliyordu. Yaygın biçimde kullanılan kitaplar, sonraları dört ve beş ciltlik olarak yeniden basıldı.
Holmboe 1826'da Frederick Kraliyet Üniversitesi'nde öğretim üyesi oldu. Kimilerine göre bu görevi alabilmesini sağlayan, o dönem Avrupa'yı dolaşan Abel'in yokluğuydu. 1826'dan ölümüne kadar, bir askeri okulun da matematik öğretmenliğini yapan Holmboe, 1834'te üniversiteden profesör unvanı aldı. Sonraki dönemlerinde Stereometrie (Stereometri) (1833), Plan- og sfærisk Trigonometrie (Düzlem ve Küresel Trigonometri) (1834) ve Lærebog i den høiere Mathematik (Yüksek Matematik Ders Kitabı) (1849) gibi kitaplar yayımladı. Holmboe Abel'in yanı sıra, Ole Jacob Broch gibi bazı başka matematikçileri de etkilemişti.
Holmboe üniversitede yeniden Christopher Hansteen'le bir araya geldi; Hansteen 1816'da profesör olmuştu. Hansteen 1815 yılında orta öğretimde okutulması için kendi matematik ders kitabını yazdı. Eseri, Holmboe'nin kitapları ve öğretim yöntemine karşı, daha çok pratik düşünce temelliydi. Hansteen'in kitabı için Morgenbladet gazetesinde bir değerlendirme yapan Holmboe, yazısında okullara bu kitabı kullanmamalarını tavsiye etti. Bunun üzerine kamuoyunda başka matematikçilerin de dahil olduğu bir tartışma başladı. Zaman zaman, bunun Norveç'te ders kitaplarını konu alan ilk tartışma olduğu iddia edilmişti. Hansteen'in eseri bir daha basılmadı.
Holmboe sigortacılık sektöründe de çalışmıştı. 1832-1848 arasında, ülkede sigorta şirketlerinin kontrolü için kurulan ilk kamu komitesinin, Tilsynskomiteen for private forsørgelses- og understøttelsesselskaper, üyeliğini yaptı. Holmboe bunun yanında, 1847'den itibaren, eski öğrencisi Ole Jacob Broch tarafından kurulmuş olan sigorta şirketi Gjensidige'in yönetim kurulu üyeliğinde bulundu.
Hatırası
2005 yılında, matematik öğretmenlerine Bernt Michael Holmboe Anı Ödülü adıyla bir ödül dağıtılmaya başlandı. Söz konusu para ödülü, 50.000 NOK, Abel Ödülü'nü de finanse eden Abel Derneği'nde alınıyordu. Ödülün koordinasyonu Norveç Matematik Topluluğu'nda bırakıldı. Şu an görevde olan kurul başkanı, Oslo Üniversitesi profesörlerinden Tom Lindstrøm'dur.
Oslo'nun Majorstuen bölgesindeki bir sokağa, Holmboes gate, Bernt Michael Holmboe'nin ismi verildi. 1879'den önce bu sokak Christopher Hansteen'in ismiyle, Hansteens gate, biliniyordu.
Evlilik ve çoçukları
Holmboe iki kez evlendi. İlk eşi, Nikoline Antonie Finkenhagen, 1804'te Toten'de doğmuş ve evliliklerinden beş yıl sonra 1839'da hayatını kaybetmişti. Üç çocukları olmuştu; bunlardan ikisi sorunsuz şekilde (Fredrikke ve Nikoline, Jr.), biri ise ölü doğdu. 1842 yılında ikinci karısı, Ingeborg Thorp'la evlendi. Thorp 1812'de Voss'ta doğmuştu. Çiftin iki oğlu, Christopher ile Jens, ve iki kızı, Cathrine ve Olava, oldu. Dört çocuktan sadece Jens ve Cathrine hayatta kalabildi.
Bernt Michael Holmboe 1850'de öldü[1]; ikinci eşi ölümünden sonra otuz üç yıl daha yaşadı.
Hem okulda hem de okul dışında Abel'in hocalığını yapan kişi olması, Holmboe'nin dünya çapında matematiğe yaptığı kalıcı etki olarak görülmektedir. İyi bir dostluk kuran ikili, Abel'in erken ölümüne kadar bu hali sürdürmüştür.
Holmboe'nin Norveç çapında matematiğe yaptığı önemli katkı ise liseler için hazırladığı iki ciltlik ders kitabıdır. Çokça kullanılmış olan kitaba, Christopher Hansteen'in yazdığı alternatif rakip oldu; böylece, Norveç'te belki de ilk kez okul ders kitapları tartışılmaya başlandı.
İlk yılları
Bernt Michael Holmboe 1795 yılında Vang kentinde, Jens Holmboe (1746-1823) ile Cathrine Holst (1763-1823)'un çocuğu olarak dünyaya geldi. Dokuz kardeşiyle birlikte Eidsberg'te büyüyen Holmboe'nin, en büyük erkek kardeşi Christopher Andreas Holmboe tanımış bir filologdu. Küçük yaşlarda eğitimini evinde sürdüren Holmboe, 1810'da orta öğretimini tamamlaması için Christiania Katedral Okulu'na gönderildi. Burada ders programının dışında bazı matematik dersleri aldı. Norveç tarihindeki çalkantılı yıllardan olan 1814'te Frederick Kraliyet Üniversitesi'ne kaydoldu. 1397'den beri Danimarka'nın yönetiminde olan Norveç, 1814 Ocak ayında yapılan Kiel Antlaşması'yla İsveçlilerin kontrolüne girmişti. İsveç, Norveç'in 17 Mayıs Anayasası ile bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, bu duruma 1814 yazında başlattığı askeri operasyonla karşılık verdi. Holmboe İsveç birliklerinin ülkedeki varlığına karşı çıkan öğrenci grubunun sözcülüğünü yapmaktaydı. Üniversitenin kuruluş yılı da olan 1813 itibarıyla sadece 17 öğrencisi bulunması, o dönemlerde öğrenci grubundan çıkan herhangi bir sesin anında dikkat çekmesine yol açıyordu.
Holmboe kendi çalışmalarının yanında Søren Rasmusen'in verdiği derslere katıldı. 1815 yılında üniversite hocalarından Christopher Hansteen'in asistanı oldu; bu görevi kapsamında bazı derslere girdi. 1818'in başlarında, Holmboe Christiania Katedral Okulu'nda 1817'den beri boş olan matematik öğretmenliğine getirildi. Daha önce okul müdürü Jacob Rosted, Holmboe'nin matematik üzerine çalışmış abisine, Christopher Andreas, bu öğretmenliği önerdi ancak o filoloji çalışmalarına odaklanmak için teklifi reddetti; Christopher o dönem Sanskritçe üzerine araştırmalara başlamıştı. Holmboe öğretmenlik döneminde Joseph-Louis Lagrange'dan ilham aldı.
Niels Henrik Abel
Holmboe Christiania Katedral Okulu'ndaki ilk yılında Niels Henrik Abel'le tanıştı. Abel'in özelliklerini kısa zamanda keşfeden Holmboe, karnesinde onu "müthiş zeki" olarak nitelemişti. Okulun önceliği Eski Yunan ve Latin eğitimi olduğundan dolayı, Holmboe Abel'i özel olarak yetiştirmeye başladı. Abel'e verdiği bu destekten "Holmboe'nin matematiğe yaptığı en önemli katkı" şeklinde bahsedildi.
Holmboe ile Abel yakın dost oldu. Holmboe'nin iki küçük kardeşi de Abel'le birlikte eğitim aldı; bu üçlü de aralarında arkadaşlık kurmuştu. Abel, Noel kutlamaları da dahil birçok kez, Holmboe ailesinin Eidsberg'deki evine davet aldı.
Abel 1829 yılında, yirmi altı yaşındayken, verem sebebiyle hayatını kaybetti.[6] Abel'in ölümünden on yıl sonra, Holmboe onun bütün çalışmalarını iki ciltte derleyerek yayımladı; Oeuvres complètes de N.H. Abel (N.H. Abel'in Bütün Eseleri). Holmboe Abel'in bıraktıkları üzerine böyle bir çalışma yapan ilk kişiydi.
Sonraki yılları
Holmboe 1825 yılında ilk matematik ders kitabını çıkardı. 274 sayfalık kitabın adı Lærebog i Mathematiken. Første Deel (Matematik Ders Kitabı. Birinci Bölüm)'di. Bunu 1827'deki ikinci cilt izledi, Lærebog i Mathematiken. Anden Deel (Matematik Ders Kitabı. İkinci Bölüm); ikinci kitap 155 sayfadan oluşuyordu. Holmboe kitaplarda kendi öğretmenlik deneyimlerini temel aldı; ana hatlarıyla eserlerinin amacı mantığa dayalı düşünebilmeyi yerleştirmekti. Örneğin geometri bölümünde, okuyucu bir şekli kağıda çizmeye değil, zihninde canlandırmaya yönlendiriliyordu. Yaygın biçimde kullanılan kitaplar, sonraları dört ve beş ciltlik olarak yeniden basıldı.
Holmboe 1826'da Frederick Kraliyet Üniversitesi'nde öğretim üyesi oldu. Kimilerine göre bu görevi alabilmesini sağlayan, o dönem Avrupa'yı dolaşan Abel'in yokluğuydu. 1826'dan ölümüne kadar, bir askeri okulun da matematik öğretmenliğini yapan Holmboe, 1834'te üniversiteden profesör unvanı aldı. Sonraki dönemlerinde Stereometrie (Stereometri) (1833), Plan- og sfærisk Trigonometrie (Düzlem ve Küresel Trigonometri) (1834) ve Lærebog i den høiere Mathematik (Yüksek Matematik Ders Kitabı) (1849) gibi kitaplar yayımladı. Holmboe Abel'in yanı sıra, Ole Jacob Broch gibi bazı başka matematikçileri de etkilemişti.
Holmboe üniversitede yeniden Christopher Hansteen'le bir araya geldi; Hansteen 1816'da profesör olmuştu. Hansteen 1815 yılında orta öğretimde okutulması için kendi matematik ders kitabını yazdı. Eseri, Holmboe'nin kitapları ve öğretim yöntemine karşı, daha çok pratik düşünce temelliydi. Hansteen'in kitabı için Morgenbladet gazetesinde bir değerlendirme yapan Holmboe, yazısında okullara bu kitabı kullanmamalarını tavsiye etti. Bunun üzerine kamuoyunda başka matematikçilerin de dahil olduğu bir tartışma başladı. Zaman zaman, bunun Norveç'te ders kitaplarını konu alan ilk tartışma olduğu iddia edilmişti. Hansteen'in eseri bir daha basılmadı.
Holmboe sigortacılık sektöründe de çalışmıştı. 1832-1848 arasında, ülkede sigorta şirketlerinin kontrolü için kurulan ilk kamu komitesinin, Tilsynskomiteen for private forsørgelses- og understøttelsesselskaper, üyeliğini yaptı. Holmboe bunun yanında, 1847'den itibaren, eski öğrencisi Ole Jacob Broch tarafından kurulmuş olan sigorta şirketi Gjensidige'in yönetim kurulu üyeliğinde bulundu.
Hatırası
2005 yılında, matematik öğretmenlerine Bernt Michael Holmboe Anı Ödülü adıyla bir ödül dağıtılmaya başlandı. Söz konusu para ödülü, 50.000 NOK, Abel Ödülü'nü de finanse eden Abel Derneği'nde alınıyordu. Ödülün koordinasyonu Norveç Matematik Topluluğu'nda bırakıldı. Şu an görevde olan kurul başkanı, Oslo Üniversitesi profesörlerinden Tom Lindstrøm'dur.
Oslo'nun Majorstuen bölgesindeki bir sokağa, Holmboes gate, Bernt Michael Holmboe'nin ismi verildi. 1879'den önce bu sokak Christopher Hansteen'in ismiyle, Hansteens gate, biliniyordu.
Evlilik ve çoçukları
Holmboe iki kez evlendi. İlk eşi, Nikoline Antonie Finkenhagen, 1804'te Toten'de doğmuş ve evliliklerinden beş yıl sonra 1839'da hayatını kaybetmişti. Üç çocukları olmuştu; bunlardan ikisi sorunsuz şekilde (Fredrikke ve Nikoline, Jr.), biri ise ölü doğdu. 1842 yılında ikinci karısı, Ingeborg Thorp'la evlendi. Thorp 1812'de Voss'ta doğmuştu. Çiftin iki oğlu, Christopher ile Jens, ve iki kızı, Cathrine ve Olava, oldu. Dört çocuktan sadece Jens ve Cathrine hayatta kalabildi.
Bernt Michael Holmboe 1850'de öldü[1]; ikinci eşi ölümünden sonra otuz üç yıl daha yaşadı.