BİRİKME, Birikmek eylemi. -Çevrebil. Bir ortamda az miktarda bulunan bazı maddelerin, beslenme zinciri halkalarında giderek çoğalması süreci. (Bk. ansikl. böl.)
-Jeomorfol. Alüvyonlu malzemenin taşınma aşamasında herhangi bir aşınma süreciyle yığılması. (Birikme, akarsu yapı biçimleri'nin kökenini oluşturur: kıyı şeritleri, kum yığışımları, buzultaşlar, alüv-
yon setleri, kireçtaşı, tüf yığınları vb. Birikme olayı deniz tabanının ya da kıta platformlarının yükselmesi biçiminde sonuçlanır. Yalnız canlı organizmalardan oluşan atollerin akarsu birikme biçimleriyle ilgisi yoktur.) -Pedol. Kayaçların ayrışmasına bağlı olarak çözünmüş ya da asıltı halindeki maddelerin yeniden dağılımı. (Topraklarda birikme katlan ve birikme düzeyleri' nin oluşumuyla sonuçlanır. Mutlak birik-me'öe dışardan madde gelişi vardır , bunun tersi bir kısım bileşenlerin elenmesi sonucunda az devingen bir öğenin göreli bi-rikme'sid'ır.) --Zarsı birikme, kimi topraklarda (yıkanmış) gözlenen ince örtü biçiminde, mikroskobik tanecikler (killer, limonlar, demir oksitler vb.) birikintisi. -Birçok madde birikme konusudur; bunların insanlar ve hayvanlar için en tehlikeli olanları böcek ilaçları (pestisitler), ağır metaller ve radyoaktif elementlerdir. Birikmenin mekanizması henüz tam olarak bilinmemektedir; fiziksel, kimyasal ya da biyolojik olabileceği gibi alıcı organizmaya ve alınan maddenin kendisine de bağlı olabilir.
Birikmenin, en iyi bilinen örneği DDT birikmeğidir. Bu pestisit, üstün yapılı organizmalara zararlı olmadığı varsayılan dozlarda sivrisineklere karşı bazı bataklıklarda geniş çapta kullanıldı. Ama, beslenme zincirinin çeşitli düzeylerinde yapılan çözümlemeler, karabatakların (balıkla beslenen kuşlar) vücudunda, bu maddenin sudaki oranına göre yaklaşık 500 000 defa daha fazla bulunduğunu gösterdi. Aynı madde sudaki oranına göre yaklaşık olarak, planktonlarda 1 000, otçul balıklarda 10 000, etçil balıklarda 35 000 kat fazla bulundu. Avcı kuşların vücudunda
saptanan madde birikimi öldürücü miktarın da üstündeydi, ilaçlanan bölgede t>u türlerin yok olması, DDT'nin kalsiyum il
-Jeomorfol. Alüvyonlu malzemenin taşınma aşamasında herhangi bir aşınma süreciyle yığılması. (Birikme, akarsu yapı biçimleri'nin kökenini oluşturur: kıyı şeritleri, kum yığışımları, buzultaşlar, alüv-
yon setleri, kireçtaşı, tüf yığınları vb. Birikme olayı deniz tabanının ya da kıta platformlarının yükselmesi biçiminde sonuçlanır. Yalnız canlı organizmalardan oluşan atollerin akarsu birikme biçimleriyle ilgisi yoktur.) -Pedol. Kayaçların ayrışmasına bağlı olarak çözünmüş ya da asıltı halindeki maddelerin yeniden dağılımı. (Topraklarda birikme katlan ve birikme düzeyleri' nin oluşumuyla sonuçlanır. Mutlak birik-me'öe dışardan madde gelişi vardır , bunun tersi bir kısım bileşenlerin elenmesi sonucunda az devingen bir öğenin göreli bi-rikme'sid'ır.) --Zarsı birikme, kimi topraklarda (yıkanmış) gözlenen ince örtü biçiminde, mikroskobik tanecikler (killer, limonlar, demir oksitler vb.) birikintisi. -Birçok madde birikme konusudur; bunların insanlar ve hayvanlar için en tehlikeli olanları böcek ilaçları (pestisitler), ağır metaller ve radyoaktif elementlerdir. Birikmenin mekanizması henüz tam olarak bilinmemektedir; fiziksel, kimyasal ya da biyolojik olabileceği gibi alıcı organizmaya ve alınan maddenin kendisine de bağlı olabilir.
Birikmenin, en iyi bilinen örneği DDT birikmeğidir. Bu pestisit, üstün yapılı organizmalara zararlı olmadığı varsayılan dozlarda sivrisineklere karşı bazı bataklıklarda geniş çapta kullanıldı. Ama, beslenme zincirinin çeşitli düzeylerinde yapılan çözümlemeler, karabatakların (balıkla beslenen kuşlar) vücudunda, bu maddenin sudaki oranına göre yaklaşık 500 000 defa daha fazla bulunduğunu gösterdi. Aynı madde sudaki oranına göre yaklaşık olarak, planktonlarda 1 000, otçul balıklarda 10 000, etçil balıklarda 35 000 kat fazla bulundu. Avcı kuşların vücudunda
saptanan madde birikimi öldürücü miktarın da üstündeydi, ilaçlanan bölgede t>u türlerin yok olması, DDT'nin kalsiyum il