Elastikiyet, bağımlı değişken İle bağımsız de*ğişkendeki nisbi değişikliklerin oranı olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle elastikiyet, bir değişkenin diğer bir değişkende meydana gelen küçük bir yüzdelik değişme karşısında gösterdiği hassasiyetin derecesidir.
Değişkenlerden birini X, bu değişkendeki değişmesi X, diğer değişkeni Y, bundaki de*ğişmeyi Y ile ifade edersek, X'dcki küçük bir değişme karşısında Y'nin göstereceği tepkinin derecesi şöyle ölçülürve bulunan değer esnek*lik katsayısı (veya elastikiyet katsayısı) adını ahr. [Y = F(X)|
Ek = (4Y/Y)/( X/X)
Talep efa-ç/fA'/yt'/rTalcbin, malın kendi fiyatı*na göre elastîkliğinc kısaca talep elastikiyeti denir. Yani malın fiyatındaki bir değişmeye karşılık, talep edilen miktarının nasıl bir değiş*me gösterdiği "talebin fiyat elastikiyeti, ya da kısaca "talep elastikiyet"! kavramı İle açıklana*bilir. Başka bir ifadeyle malın miktarındaki yüzde değişmenin, malın fiyatındaki yü/.de de*ğişmeye oranıdır.
ep(talepelastikiyctt) = miktardaki yüzde de-ğişme/fİyatıakİ yüzde değişme
Fiyat P iken P kadar artmış olsun. Bu deği*şiklik D seviyesindeki talep hacmini D kadar daraltacaktır. Talep ve fiyattaki nisbi değişik*likler sırayla D/D ve P/P olduğuna güre ta*lep elastikiyeti,
E=(AD/D) P/P)=(A/D).(P/AP)=(AD/AP). P/D
İfadesiyle gösterilebilir. Örneğin yukarıdaki tabloya göre fiyat 1 TL'dan 2 TL'na çıktığında talep edilen miktar 110 tondan 70 tona düş*mektedir. Buna göre elastikiyet, E =
-(40/-1). (1/110) =0.36
olmaktadır. Bu rakamın anlamı şudur. Fiyatta : l'lik bir değişme talebi ters yönde olmak üze*re % 0.36 oranında değiştirmektedir.
TalcpElastikİyetini Belirleyen Etkenler Şun*lardır
: a) Eğer bir mal zorunlu ise, yani mutla*ka tüketilmek zorunda ise, bu malın fiyatında*ki değişiklik talep edilen miktarı fazla etkile*meyecektir. Örneğin ekmek, tuz zorunlu mal*lardır ve bunların fiyatı artsa dahi tüketiciler bunların tüketimini fazla kısamazlar. Bu ne*denle zorunlu malların talep elastikiyeti dü*şüktür. Oysa lüks mallar için tanı tersi geçerli*dir; yani lüks malların talep elastikiyeti yüksek*tir
; b) Herhangi bir malın fiyatı arttığı zaman bu mat yerine başka malları kullanma imkanı varsa, yani mal başka bir mal ile ikame edilebi-liyorsa, bu malın talep elastikiyeti yüksektir. Örneğin tereyağ fiyatları arttığı zaman halk margarin tüketmeyi tercih edebilir. Bu durum*da tereyağ talebinin fiyat elastikiyetinin yük*sek olduğu söylenebilir
; c) Mala harcanan pa*ra, gelire oranla az ise elastikiyeti de azdır. Çünkü kişilerin toplam harcamaları içinde Çok az bir yer tutan herhangi bir malın fiyatın*daki yükselme, kişiye hiç etki yapmayacaktır ve o mal yine eskisi kadar tüketilebilir. Fakat kişinin bütçesinde yeri büyük olan malların fi*yatları yükselirse, o kişi sözkonusu inaldan da*ha az tüketmek zorunda kalacaktır;
d) Daya*nıklı mallarında talep elastikiyetinin yüksek ol*duğu söylenebilir. Örneğin otomobil fiyatları arıtımda kişiler malı yenilemek yerine daha uzun süre kullanmayı tercih edebilirler. An*cak bir önekei ifadede olduğu gibi mala yapı*lan harcama gelire oranla daha az bir yer tutu*yorsa, mal dayanıklı mal olsa dahi talep elasti*kiyeti az olacaktır.
Arz Elastikiyeti:
İlk yaklaşımda bu elastikiyet, fiyattaki % I değişme karşısında arz edilen miktardaki yüz*de değişme olarak tanımlanabilir. Daha kesin bir şekilde ifade etmek istersek, elastikiyet fi*yattaki göreli değişme sıfıra yaklaştığında fi*yattaki göreli değşimenin arz edilen miktarda*ki göreli değişmeye oranının limitidir. Arz elastikiyeti şu şekilde yazılır:
e = (dx/dpx) . (px/x)
Fiyata güre arz elastikiyeti pozitiftir, çünkü arz fiyatın artan bir fonksiyonudur. X malının arz elastikliği3'e eşit ise, bunun anlamı fiyatta*ki (Px) % 1 artığın, X'in arzında % 3 artışa yol açacağıdır. Bu sonuç arz eğrisinin bir noktasın*daki elastikiyeti ifade etmektedir.
Arz elastikiyeti şıkları çeşitli eğrilerle göste*rilebilir. Sonsuz elastik arz yatay eksene pare-lel, sıfır elast iklığe sahip arz ise yatay eksene dik bir doğru ile gösterilir. Elastik arz, yatık bir doğru İle, inelastik arz ise dik bir doğru ile belirtilir. Arz eğrisi orjinden geçiyorsa elast İk-lik "üniteye eşittir".
O
Sonsuz arz elasıi kliği
O
Q
Sıfır arz eiasükiyuti
O
İnelastik arz
Ünite arz elasükliği
Sabit Elastiktik, Eş-Elastiktik Eğrisi: Bütün noktalarında elastikiyetin aynı oldu*ğu eğriye eş-elastikiyeti eğrisi denir. Böyle bir eğrinin ifadesi, Y = A/(PYB)'dir. Bu ifadede A ve B sabittir. Sabit elastikiyeti
olan bir talep fonksiyonun şu özelliği vardır: Eğer fiyat % 1 artarsa, talep % b azalır. B = l durumunda sabit elastiktik l'e eşittir. (Birim elastikiyet): Fiyat % 1 arttığında talep % 1 azalmaktadır. Bu varsayımda
Y - A/PyvePy.y = A'dır.
Fiyatın miktarla çarpımı sabittir (=A). Bu*nun anlamı tüketicinin toplam harcaması (Py.Y) fiyat ve talep edilen miktar ne otursa olsun değinmemektedir.
Çapraz talep elastikiyeti
Bir malın fiyatında ortaya çıkabilecek değiş*me sonucunda Öteki malın talebindeki değiş*meleri ortaya koyan bir esneklik Ölçüsüdür, Y ve X gibi iki mal olduğunda Y malının fiyatın*da ortaya çıkabilecek yüzde değişme sonucun*da satın alınacak X malı miktarında oluşacak yüzde değişikliği ifade eder. Çapraz talep elas*tikiyetini Exy İle gösterirsek, genel formül şüy-le olur:
Exy = (iQx/(Qx)/(APy/Py) =
(AQx)/( APy) - (Py)/(Qx)
Qx = x malının miktarı
Qx = X malının miktarındaki değişme
Py = Y malının fiyatı
Py = Y malının fiyatındaki değişmeyi ifade eder.
İncelenen X ve Y matları birbirinin İkamesi iseler, çapraz talepe last ikliği pozitif, tamamla*yıcı mal niteliğinde iseler negatif değer taşır. X ve Y mallarının birbiriyle ilişkisi yoksa kat*sayının değeri sıfır olur.
Başlıca Elastikiyet Dtuumlan:
a) Tam elastikiyet: Eğer fiyattaki çok küçük bir değişiklik lalepde çok büyük bir değişme*ye yol açıyorsa elastikiyet sonsuzdur: e-oa
D
0
e- oo
Q
b) Göreli elastîkİyel: Eğer fiyattaki belirli bir (%) değişiklik lalepde daha yüksek oran*da bir değişikliğe yol açıyorsa talep göreli ola-ruk elastikdir. 1 < e < co
o._______
<e<oo
c) Birim elastikiyet: Fiyattaki değişme talep-de aynı oranda bir değişmeye yol açıyorsa ta*lep birim elastikdir ve talep eğrisi eşkenar hi*perbol şeklindedir, e = -1
D A
,a
O
d) Göreli az elastikiyet: Eğer fiyattaki değiş*me yüzdesine, talep daha düşük bir yüzde de*ğişiklikle cevap veriyorsa talep göreli olarak az elastikdir.
Q
l ' w e* O
e) Sıfır elasıiklik: Eğer fiyattaki değişme la-lepde hiçbir değişikliğe yol açmıyorsa, lalep fi*yat değişikliklerine tamamen duyarsız demek*tir. Bu durumda elastikiyet sıfırdır.
N.Zahit KESKİN BkAn-Talep
Değişkenlerden birini X, bu değişkendeki değişmesi X, diğer değişkeni Y, bundaki de*ğişmeyi Y ile ifade edersek, X'dcki küçük bir değişme karşısında Y'nin göstereceği tepkinin derecesi şöyle ölçülürve bulunan değer esnek*lik katsayısı (veya elastikiyet katsayısı) adını ahr. [Y = F(X)|
Ek = (4Y/Y)/( X/X)
Talep efa-ç/fA'/yt'/rTalcbin, malın kendi fiyatı*na göre elastîkliğinc kısaca talep elastikiyeti denir. Yani malın fiyatındaki bir değişmeye karşılık, talep edilen miktarının nasıl bir değiş*me gösterdiği "talebin fiyat elastikiyeti, ya da kısaca "talep elastikiyet"! kavramı İle açıklana*bilir. Başka bir ifadeyle malın miktarındaki yüzde değişmenin, malın fiyatındaki yü/.de de*ğişmeye oranıdır.
ep(talepelastikiyctt) = miktardaki yüzde de-ğişme/fİyatıakİ yüzde değişme
Fiyat P iken P kadar artmış olsun. Bu deği*şiklik D seviyesindeki talep hacmini D kadar daraltacaktır. Talep ve fiyattaki nisbi değişik*likler sırayla D/D ve P/P olduğuna güre ta*lep elastikiyeti,
E=(AD/D) P/P)=(A/D).(P/AP)=(AD/AP). P/D
İfadesiyle gösterilebilir. Örneğin yukarıdaki tabloya göre fiyat 1 TL'dan 2 TL'na çıktığında talep edilen miktar 110 tondan 70 tona düş*mektedir. Buna göre elastikiyet, E =
-(40/-1). (1/110) =0.36
olmaktadır. Bu rakamın anlamı şudur. Fiyatta : l'lik bir değişme talebi ters yönde olmak üze*re % 0.36 oranında değiştirmektedir.
TalcpElastikİyetini Belirleyen Etkenler Şun*lardır
: a) Eğer bir mal zorunlu ise, yani mutla*ka tüketilmek zorunda ise, bu malın fiyatında*ki değişiklik talep edilen miktarı fazla etkile*meyecektir. Örneğin ekmek, tuz zorunlu mal*lardır ve bunların fiyatı artsa dahi tüketiciler bunların tüketimini fazla kısamazlar. Bu ne*denle zorunlu malların talep elastikiyeti dü*şüktür. Oysa lüks mallar için tanı tersi geçerli*dir; yani lüks malların talep elastikiyeti yüksek*tir
; b) Herhangi bir malın fiyatı arttığı zaman bu mat yerine başka malları kullanma imkanı varsa, yani mal başka bir mal ile ikame edilebi-liyorsa, bu malın talep elastikiyeti yüksektir. Örneğin tereyağ fiyatları arttığı zaman halk margarin tüketmeyi tercih edebilir. Bu durum*da tereyağ talebinin fiyat elastikiyetinin yük*sek olduğu söylenebilir
; c) Mala harcanan pa*ra, gelire oranla az ise elastikiyeti de azdır. Çünkü kişilerin toplam harcamaları içinde Çok az bir yer tutan herhangi bir malın fiyatın*daki yükselme, kişiye hiç etki yapmayacaktır ve o mal yine eskisi kadar tüketilebilir. Fakat kişinin bütçesinde yeri büyük olan malların fi*yatları yükselirse, o kişi sözkonusu inaldan da*ha az tüketmek zorunda kalacaktır;
d) Daya*nıklı mallarında talep elastikiyetinin yüksek ol*duğu söylenebilir. Örneğin otomobil fiyatları arıtımda kişiler malı yenilemek yerine daha uzun süre kullanmayı tercih edebilirler. An*cak bir önekei ifadede olduğu gibi mala yapı*lan harcama gelire oranla daha az bir yer tutu*yorsa, mal dayanıklı mal olsa dahi talep elasti*kiyeti az olacaktır.
Arz Elastikiyeti:
İlk yaklaşımda bu elastikiyet, fiyattaki % I değişme karşısında arz edilen miktardaki yüz*de değişme olarak tanımlanabilir. Daha kesin bir şekilde ifade etmek istersek, elastikiyet fi*yattaki göreli değişme sıfıra yaklaştığında fi*yattaki göreli değşimenin arz edilen miktarda*ki göreli değişmeye oranının limitidir. Arz elastikiyeti şu şekilde yazılır:
e = (dx/dpx) . (px/x)
Fiyata güre arz elastikiyeti pozitiftir, çünkü arz fiyatın artan bir fonksiyonudur. X malının arz elastikliği3'e eşit ise, bunun anlamı fiyatta*ki (Px) % 1 artığın, X'in arzında % 3 artışa yol açacağıdır. Bu sonuç arz eğrisinin bir noktasın*daki elastikiyeti ifade etmektedir.
Arz elastikiyeti şıkları çeşitli eğrilerle göste*rilebilir. Sonsuz elastik arz yatay eksene pare-lel, sıfır elast iklığe sahip arz ise yatay eksene dik bir doğru ile gösterilir. Elastik arz, yatık bir doğru İle, inelastik arz ise dik bir doğru ile belirtilir. Arz eğrisi orjinden geçiyorsa elast İk-lik "üniteye eşittir".
O
Sonsuz arz elasıi kliği
O
Q
Sıfır arz eiasükiyuti
O
İnelastik arz
Ünite arz elasükliği
Sabit Elastiktik, Eş-Elastiktik Eğrisi: Bütün noktalarında elastikiyetin aynı oldu*ğu eğriye eş-elastikiyeti eğrisi denir. Böyle bir eğrinin ifadesi, Y = A/(PYB)'dir. Bu ifadede A ve B sabittir. Sabit elastikiyeti
olan bir talep fonksiyonun şu özelliği vardır: Eğer fiyat % 1 artarsa, talep % b azalır. B = l durumunda sabit elastiktik l'e eşittir. (Birim elastikiyet): Fiyat % 1 arttığında talep % 1 azalmaktadır. Bu varsayımda
Y - A/PyvePy.y = A'dır.
Fiyatın miktarla çarpımı sabittir (=A). Bu*nun anlamı tüketicinin toplam harcaması (Py.Y) fiyat ve talep edilen miktar ne otursa olsun değinmemektedir.
Çapraz talep elastikiyeti
Bir malın fiyatında ortaya çıkabilecek değiş*me sonucunda Öteki malın talebindeki değiş*meleri ortaya koyan bir esneklik Ölçüsüdür, Y ve X gibi iki mal olduğunda Y malının fiyatın*da ortaya çıkabilecek yüzde değişme sonucun*da satın alınacak X malı miktarında oluşacak yüzde değişikliği ifade eder. Çapraz talep elas*tikiyetini Exy İle gösterirsek, genel formül şüy-le olur:
Exy = (iQx/(Qx)/(APy/Py) =
(AQx)/( APy) - (Py)/(Qx)
Qx = x malının miktarı
Qx = X malının miktarındaki değişme
Py = Y malının fiyatı
Py = Y malının fiyatındaki değişmeyi ifade eder.
İncelenen X ve Y matları birbirinin İkamesi iseler, çapraz talepe last ikliği pozitif, tamamla*yıcı mal niteliğinde iseler negatif değer taşır. X ve Y mallarının birbiriyle ilişkisi yoksa kat*sayının değeri sıfır olur.
Başlıca Elastikiyet Dtuumlan:
a) Tam elastikiyet: Eğer fiyattaki çok küçük bir değişiklik lalepde çok büyük bir değişme*ye yol açıyorsa elastikiyet sonsuzdur: e-oa
D
0
e- oo
Q
b) Göreli elastîkİyel: Eğer fiyattaki belirli bir (%) değişiklik lalepde daha yüksek oran*da bir değişikliğe yol açıyorsa talep göreli ola-ruk elastikdir. 1 < e < co
o._______
<e<oo
c) Birim elastikiyet: Fiyattaki değişme talep-de aynı oranda bir değişmeye yol açıyorsa ta*lep birim elastikdir ve talep eğrisi eşkenar hi*perbol şeklindedir, e = -1
D A
,a
O
d) Göreli az elastikiyet: Eğer fiyattaki değiş*me yüzdesine, talep daha düşük bir yüzde de*ğişiklikle cevap veriyorsa talep göreli olarak az elastikdir.
Q
l ' w e* O
e) Sıfır elasıiklik: Eğer fiyattaki değişme la-lepde hiçbir değişikliğe yol açmıyorsa, lalep fi*yat değişikliklerine tamamen duyarsız demek*tir. Bu durumda elastikiyet sıfırdır.
N.Zahit KESKİN BkAn-Talep