Roma Katolik Kilisesinden ayrılan küçük bir grubu oluşturan çeşitli ulusal kiliseler. Eski Katolikler, 1724'te üç piskoposla Roma'dan ayrılan Utrecht Kilisesini ve. 1870 Vatikan Konsilinde alınan Papa'nın yanılmazlığı ve evrensel karar verici olması dogmasını reddedenlerin oluşturduğu Almanya, Avusturya ve isviçre Eski Katolik Kiliselerini içerir. Bazı küçük Slav kiliseleri de bu isimle adlandırılmaktadır. Eski Katolik Kiliselerinin doktrinel temeli 1889 Utrecht Deklarasyonu'dur.
I. Vatikan konsilinden (1870) beri, 1. Vatikan konsilinde alman kararlan ve doğmaları kabul etmeyen Katolik Hıristiyanlara “Eski Katolikler” adı verilmektedir. Bunların sayısı XIX. yüzyılda önemli şekilde artmış da olsa, kökenleri çok eskilere kadar çıkmaktadır. Misyoner, Wilbrord ve ilk Utrecht piskoposu bu kiliseyi VIII. yüzyılda kurmuştur (657-739). Bu bir azınlık kilisesiydi. Bu kilise, Hollanda'da Reform döneminde reform faaliyeti göstermiş ve 1710 yılında da piskoposluktan mahrum olmuştur. Bu dönemde XIV. Louis, Jansenizm'le savaşmış ve Portroyal taraftarlarını sürgüne göndermiştir. Bunlar Hoîlandaya sığınmışlardır. Bossuet tarafından takdis edilen mgr. Marie-Dominique Varlet, Hollanda kilisesinin de içlerinde bulunduğu terkedilmişlikten etkilenmiştir. Yüzlerce mensubuna güç vermiştir. Portroyalist üç piskoposu takdis etmiştir. Böylece Utreecht Apostolik makamı, sürekli bir mirasa sahip olmuştur. Mgr. Varlet’in bu icraatı, Roma tarafından kabul edilmeyerek ayin yapma hakkından mahrum edilmiştir.
Utrceh kilisesi 1723'de doğmuş ve ilk piskoposu Cornielîe Steenoven olmuştur. Bu piskoposu da Mgr. Varlet, 15 Ekim 1724'de takdis etmiştir. Bu kilise, jansenistleri kabul ederek Jansenist kilisesi olmuştur. Kilise, Unigenitus bültenini reddetmekle beraber kilise şefi olarak Papa'yı kabul etmiştir. Fakat Vatikan bu kiliseyi, resmen tanımamıştır.
Almanya'nın kültürlü kesimi ve özellikle üniversite öğretim üyeleri arasında doğan hareket, eski katolik kilisesini meydana getirmiştir. Bu kilisenin kurul üyeleri arasında, Münih, Bon, Prague ve Breslau üniversitelerinin öğretim üyeleri vardır. I. Vatikan konsilinin kararlarını reddeden bu insanlar, Vatikan tarafından aforoz edilmişlerdir. Ancak eski-katolikler kendilerini sağlam katolik olarak görmektedirler. 1871 Eylülünden itibaren, Münihte bir kongre yapmışlar; kendi ayinlerini ve kendine has bir piskoposlar hukuku uygulamaya karar vermişlerdir. İlk piskopos olarak 1873'de Breslau ilahiyat fakültesi öğretim üyesi Cologne'a atanmış ve Rotterdam eski katolikler piskoposu Heykamp tarafından takdis edilmiştir. 1871'den 1899 yılına kadar Eski-Katoliklerin bulunduğu ülkelere göre onların tarihleri değişmektedir. Almanya'da olduğu gibi, Prusya'da, Bade'de ve Hesse'de de resmen tanınmıştır. Prusya ve Bade, eski katoliklere Roma Katolikleri ile birlikte yaşama hakkını vermiştir. 1879'da bu avantajlar yeniden ellerinden alınmıştır. Bavyera'da kendilerine özgü teşkilatlarını kurmak için 1890 yılını beklemişlerdir. 1874-1875 yıllarında Eski-Katolikler, Doğu Ortodokslarıyla, Anglikanlarla ve Protestanlarla temasa geçmişlerdir.
İsviçre'de bu kilise “Katolik Hıristiyan Kilisesi” adını taşımaktadır. Onların piskoposu, 1924 yılında ölen Edouard Herzog'du. Avusturyada da “Eski-Katolikler Kilisesi” 1872 yılında kurulmuştur. Kilise, devlet tarafından 1877 yılında tanınmıştır. 1888'den 1922 yılma kadar bu kilisenin başında Amand Czech bulunmuştur. Bu kilisede XIX. Yüzyılın sonuna doğru önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Habsbourg'un düşmesi, Roma'dan bağımsız bir kilisenin Avusturyada ortaya çıkmasını sağlamış ve daha sonra bu kilise, “Eski-Katolik Kilisesine” bağlanmıştır. Bütün bu eski katolik kiliseleri daha sonra birleşmek zorunda kalmışlardır. Bunun için 1899'da Utrecht'e bir piskoposlar toplantısı yapılmış ve Hollanda, Almanya ve İsviçre'de kiliselerin birliği sağlanmış, daha sonra Avusturya, Çek, Hırvat ve Polonya kiliseleri ile 1878'de kurulan Gallican katolik kilisesi “Utrecht Birliğine” katılmıştır.
1980'de Eski-Katolik adını alan kiliselerin yirmi kadar ülkede 500.000 mensubu ve 600 paroisse'ı olduğu tesbît edilmiştir. Eski Katolik kiliselerinin öncülük şerefi “Utrecht piskoposluğuna” aittir. İki yılda bir milletler arası bir konferans düzenlenmektedir. Milli kiliselerin başında piskoposları vardır. Bunların sayısı on üçtür. Fransada Eski-Katoliklerin sayısı azdır. 1953'den beri bunlar Fransa Eski-Katolikleri adıyla anılmaktadır. Eski-Katolikler, Anglikan, Ortodoks ve Lutherci kiliselerin milletler arası kiliseler genel konyesine üyedir. Eski-Katolîklerin doktrini nedir? 1889'daki Utrecht beyanatı, Vincent de Lerins’in aşağıdaki beyanatını tasdik etmiştir: “Herkes tarafından inanılan şeyle yetinmek, çünkü gerçek ve hakiki katoliklik budur. İşte bunun için ilkel kilisenin imanında israr ediyoruz. Ökümenik sembollerin onu ifade ettiği ve ilk bin yılın bölünmez kilisenin genel konsillerinin doğmalarında ilân edildiği gibi... Bu doğmalar, evrensel olarak kabul edilmiştir.”
Eski-Katolikler Roma kilisesinin yedi sakramentini kabul ederler. Fakat bunlardan Vaftiz ile Evharistiya'ya daha çok önem vermektedirler. Rahiplerin evliliğini kabul ederler. Komünyon ayinini iki şekilde icra ederler. İsa'nın varlığını özel bir kavram içinde kabul ederek transsubstantiaton (Ekmekle şarabın İsa'nın etiyle kanına dönüşmesi)'u transvakıation'a tercih ederler. Ayin, İsa'nın yegane kurban oluşunu aktüelleştirmektedir. Eski-Katolikler'de işitilerek iman itirafına izin vermekle beraber, bu konuda zorunluluk yoktur. Diğer yandan Eski-Katolikler, Roma Katolikliğinin, “Meryemin günahsız hamileliği” “Papa'nın yanılmazlığı” ve “Meryemin bedenle göğe yükselmesi” gibi yeni doğmalarını kabul etmezler. Roma kilisesinin liturjik elbiselerini korumuşlar ve ibadetlerde bulundukları ülkenin dilini kullanmışlardır. Kilise yönetimlerine lâikleri dahil etmişlerdir. 24 eylül 1889'da Utrecht toplantısında alman disiplin kararlan ile kiliseyi yönetmektedirler.
Eski-Katolik Kilisesinden ayrılan birkaç Katolik Kilisesi vardır:
1- Fransa Apostolik ve Katolik Kilisesi: Bu kilise 1913 yılında Mgr. Fatome tarafından kurulmuş ve Roma katolikliğine yakın olan Mariavites mezhebine bağlanmıştır. Bu mezhep, 1905'de Maria Franziska Koslova ve rahip Jean Kovalski tarafından kurulmuştur. Avusturya devleti tarafından 1906'da kabul edilmiş, 1909'dan beri de Eski-Katoliklerle ilişki içinde olmuştur. Bunların en önemli merkezi Polonyadaki Lodz'dur.
2- Londra Liberal Katolik Kilisesi: Bu kilise, Mgr. Wedgood ve Mgr. Frak-Waters
Pigott tarafından yönetilmiştir. Kilisenin Hollanda Eski-Katolik kilisesi ile bağı vardır. Kilisede verilen ilahiyat, teozofiden etkilenmiştir.
3- Apostolik ve Gallikan Katolik Kilisesi: Bu kilise Louis Giraud tarafından 1911'de kurulmuştur. Giraud İsviçre'de takdis olmuştur.
4- Batı Ortodoks Katolik Kilisesi: Louis-Charles İrenee Winaaert tarafından 1918'de kurulmuştur. Paris'te XIII. bölgede bulunurken (1921-1922) daha sonra Londra'da bir cemaate sahip olmuştur. Bu kilise, Ortodoksluğa doğru gelişme göstermiş ve 1937'de onunla birleşmiştir. Bugün, Paris'te “Saint-Denis Ortodoks Enstitüsü” olarak Romanya patrikliğine bağlı olarak faaliyet göstermektedir.
I. Vatikan konsilinden (1870) beri, 1. Vatikan konsilinde alman kararlan ve doğmaları kabul etmeyen Katolik Hıristiyanlara “Eski Katolikler” adı verilmektedir. Bunların sayısı XIX. yüzyılda önemli şekilde artmış da olsa, kökenleri çok eskilere kadar çıkmaktadır. Misyoner, Wilbrord ve ilk Utrecht piskoposu bu kiliseyi VIII. yüzyılda kurmuştur (657-739). Bu bir azınlık kilisesiydi. Bu kilise, Hollanda'da Reform döneminde reform faaliyeti göstermiş ve 1710 yılında da piskoposluktan mahrum olmuştur. Bu dönemde XIV. Louis, Jansenizm'le savaşmış ve Portroyal taraftarlarını sürgüne göndermiştir. Bunlar Hoîlandaya sığınmışlardır. Bossuet tarafından takdis edilen mgr. Marie-Dominique Varlet, Hollanda kilisesinin de içlerinde bulunduğu terkedilmişlikten etkilenmiştir. Yüzlerce mensubuna güç vermiştir. Portroyalist üç piskoposu takdis etmiştir. Böylece Utreecht Apostolik makamı, sürekli bir mirasa sahip olmuştur. Mgr. Varlet’in bu icraatı, Roma tarafından kabul edilmeyerek ayin yapma hakkından mahrum edilmiştir.
Utrceh kilisesi 1723'de doğmuş ve ilk piskoposu Cornielîe Steenoven olmuştur. Bu piskoposu da Mgr. Varlet, 15 Ekim 1724'de takdis etmiştir. Bu kilise, jansenistleri kabul ederek Jansenist kilisesi olmuştur. Kilise, Unigenitus bültenini reddetmekle beraber kilise şefi olarak Papa'yı kabul etmiştir. Fakat Vatikan bu kiliseyi, resmen tanımamıştır.
Almanya'nın kültürlü kesimi ve özellikle üniversite öğretim üyeleri arasında doğan hareket, eski katolik kilisesini meydana getirmiştir. Bu kilisenin kurul üyeleri arasında, Münih, Bon, Prague ve Breslau üniversitelerinin öğretim üyeleri vardır. I. Vatikan konsilinin kararlarını reddeden bu insanlar, Vatikan tarafından aforoz edilmişlerdir. Ancak eski-katolikler kendilerini sağlam katolik olarak görmektedirler. 1871 Eylülünden itibaren, Münihte bir kongre yapmışlar; kendi ayinlerini ve kendine has bir piskoposlar hukuku uygulamaya karar vermişlerdir. İlk piskopos olarak 1873'de Breslau ilahiyat fakültesi öğretim üyesi Cologne'a atanmış ve Rotterdam eski katolikler piskoposu Heykamp tarafından takdis edilmiştir. 1871'den 1899 yılına kadar Eski-Katoliklerin bulunduğu ülkelere göre onların tarihleri değişmektedir. Almanya'da olduğu gibi, Prusya'da, Bade'de ve Hesse'de de resmen tanınmıştır. Prusya ve Bade, eski katoliklere Roma Katolikleri ile birlikte yaşama hakkını vermiştir. 1879'da bu avantajlar yeniden ellerinden alınmıştır. Bavyera'da kendilerine özgü teşkilatlarını kurmak için 1890 yılını beklemişlerdir. 1874-1875 yıllarında Eski-Katolikler, Doğu Ortodokslarıyla, Anglikanlarla ve Protestanlarla temasa geçmişlerdir.
İsviçre'de bu kilise “Katolik Hıristiyan Kilisesi” adını taşımaktadır. Onların piskoposu, 1924 yılında ölen Edouard Herzog'du. Avusturyada da “Eski-Katolikler Kilisesi” 1872 yılında kurulmuştur. Kilise, devlet tarafından 1877 yılında tanınmıştır. 1888'den 1922 yılma kadar bu kilisenin başında Amand Czech bulunmuştur. Bu kilisede XIX. Yüzyılın sonuna doğru önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Habsbourg'un düşmesi, Roma'dan bağımsız bir kilisenin Avusturyada ortaya çıkmasını sağlamış ve daha sonra bu kilise, “Eski-Katolik Kilisesine” bağlanmıştır. Bütün bu eski katolik kiliseleri daha sonra birleşmek zorunda kalmışlardır. Bunun için 1899'da Utrecht'e bir piskoposlar toplantısı yapılmış ve Hollanda, Almanya ve İsviçre'de kiliselerin birliği sağlanmış, daha sonra Avusturya, Çek, Hırvat ve Polonya kiliseleri ile 1878'de kurulan Gallican katolik kilisesi “Utrecht Birliğine” katılmıştır.
1980'de Eski-Katolik adını alan kiliselerin yirmi kadar ülkede 500.000 mensubu ve 600 paroisse'ı olduğu tesbît edilmiştir. Eski Katolik kiliselerinin öncülük şerefi “Utrecht piskoposluğuna” aittir. İki yılda bir milletler arası bir konferans düzenlenmektedir. Milli kiliselerin başında piskoposları vardır. Bunların sayısı on üçtür. Fransada Eski-Katoliklerin sayısı azdır. 1953'den beri bunlar Fransa Eski-Katolikleri adıyla anılmaktadır. Eski-Katolikler, Anglikan, Ortodoks ve Lutherci kiliselerin milletler arası kiliseler genel konyesine üyedir. Eski-Katolîklerin doktrini nedir? 1889'daki Utrecht beyanatı, Vincent de Lerins’in aşağıdaki beyanatını tasdik etmiştir: “Herkes tarafından inanılan şeyle yetinmek, çünkü gerçek ve hakiki katoliklik budur. İşte bunun için ilkel kilisenin imanında israr ediyoruz. Ökümenik sembollerin onu ifade ettiği ve ilk bin yılın bölünmez kilisenin genel konsillerinin doğmalarında ilân edildiği gibi... Bu doğmalar, evrensel olarak kabul edilmiştir.”
Eski-Katolikler Roma kilisesinin yedi sakramentini kabul ederler. Fakat bunlardan Vaftiz ile Evharistiya'ya daha çok önem vermektedirler. Rahiplerin evliliğini kabul ederler. Komünyon ayinini iki şekilde icra ederler. İsa'nın varlığını özel bir kavram içinde kabul ederek transsubstantiaton (Ekmekle şarabın İsa'nın etiyle kanına dönüşmesi)'u transvakıation'a tercih ederler. Ayin, İsa'nın yegane kurban oluşunu aktüelleştirmektedir. Eski-Katolikler'de işitilerek iman itirafına izin vermekle beraber, bu konuda zorunluluk yoktur. Diğer yandan Eski-Katolikler, Roma Katolikliğinin, “Meryemin günahsız hamileliği” “Papa'nın yanılmazlığı” ve “Meryemin bedenle göğe yükselmesi” gibi yeni doğmalarını kabul etmezler. Roma kilisesinin liturjik elbiselerini korumuşlar ve ibadetlerde bulundukları ülkenin dilini kullanmışlardır. Kilise yönetimlerine lâikleri dahil etmişlerdir. 24 eylül 1889'da Utrecht toplantısında alman disiplin kararlan ile kiliseyi yönetmektedirler.
Eski-Katolik Kilisesinden ayrılan birkaç Katolik Kilisesi vardır:
1- Fransa Apostolik ve Katolik Kilisesi: Bu kilise 1913 yılında Mgr. Fatome tarafından kurulmuş ve Roma katolikliğine yakın olan Mariavites mezhebine bağlanmıştır. Bu mezhep, 1905'de Maria Franziska Koslova ve rahip Jean Kovalski tarafından kurulmuştur. Avusturya devleti tarafından 1906'da kabul edilmiş, 1909'dan beri de Eski-Katoliklerle ilişki içinde olmuştur. Bunların en önemli merkezi Polonyadaki Lodz'dur.
2- Londra Liberal Katolik Kilisesi: Bu kilise, Mgr. Wedgood ve Mgr. Frak-Waters
Pigott tarafından yönetilmiştir. Kilisenin Hollanda Eski-Katolik kilisesi ile bağı vardır. Kilisede verilen ilahiyat, teozofiden etkilenmiştir.
3- Apostolik ve Gallikan Katolik Kilisesi: Bu kilise Louis Giraud tarafından 1911'de kurulmuştur. Giraud İsviçre'de takdis olmuştur.
4- Batı Ortodoks Katolik Kilisesi: Louis-Charles İrenee Winaaert tarafından 1918'de kurulmuştur. Paris'te XIII. bölgede bulunurken (1921-1922) daha sonra Londra'da bir cemaate sahip olmuştur. Bu kilise, Ortodoksluğa doğru gelişme göstermiş ve 1937'de onunla birleşmiştir. Bugün, Paris'te “Saint-Denis Ortodoks Enstitüsü” olarak Romanya patrikliğine bağlı olarak faaliyet göstermektedir.