Evli olma hali ya da toplumsalkurallarve ya*saların öngördüğü şekilde, kürşı cinsten en az İki kişinin yaşantılarını birleştirdikleri ilişkiler bütününe genel olarak evlilik adı verilmekte*dir.
Evlilik, toplumdan topluma şekil itibariyle farklılıklar gösteren evlenme (nikah) töreni*nin tamamlanmasıyla başlar ve böylece huku*ki ve toplumsal açıdan geçerli sayılan ve doğa*cak çocuklara belli bir statü sağlayan birlik oluşmuş olur.
Tarih boyunca evlenme kurumunu düzenle*memiş olan toplum yoktur. Bütün toplumlar*da, evliliğin geçerli sayılabilmesİnİ sağlayan ve eşlerin hak ve yükümlülüklerini belirleyen ka*nunlar, kurallar, gelenekler yahut inançlar var*dır. Yalnız toplumlar arasında şekil ve sorum*luluk itibariyle farklılıklar söz konusudur. Toplumlarda başlıca evlenme biçimleri, tek kadınla evlilik (monogami) ve çok kadınla ev*lilik (poligami) olarak kendini göstermekle*dir. Bir kadının birden fazla erkekle evlenme*si, çok az rastlanan bir durumdur.
Çok kadınla evlenme, eskiden beri çeşitli toplumlarda özellikle doğu toplumlarında gö*rülen, kanunen ve dînen de geçerli olan bir uy*gulama idi. Kadim Hindularda bunun bir sını*rı olmadığı gibi, Midyalılar, Babillilcr, Asurlu-larvc eski İran'da da uygulama bu şekilde de*vam etmiştir. Ayrıca Avrupa ile Balı Asya'nın çeşitli yörelerinde, Lidyalılarda. Atina ve İs-partılalarda çok kadınla evlilik söz konusuy*du. Ispartahlarda kadınların da birden çok er*kekle evlenme haklan vardı.
islam dininin ortaya çıktığı zamanki cahiliy-ye devri araplanna bakıldığında, onlarda da çok kadınla evliliğin devam ettiği ve bu konu*da bir sınırlamanın olmadığı görülüyor. İslami*yet bunu sınırlandırmış ve bir erkeğin, arala*rında eşitlik gözetmek şartıyla en fazla dört ka-dmlu evlenebileceğini, adaletli davranaınaya-caklann bir kadınla yetinmeleri gerektiğini hükme bağlamıdır (Nisa, 3). Bu hükmün, özellikle savaş sonrası toplumlarda ürkek nü*fusunun kadınlara oranla oldukça azalacağı düşünülürse, denge sağlama ve kadınların ah-lak dı§ı yollara düşmeden insana yaraşır bir h;ı-yat sürebilmesi açısından önemli olduğu İfade edilmekledir.
Bugün bazı müslüman toplumlarda bir erke*ğin dört kadına kadar evlenebilmesi sistemi azalarak devam etmekte ise de, çoğu toplum*larda tek kadınla evlilik hüküm sürmekte ve bu sistem gittikçe yaygınlaşmaktadır.
Evlilik kurumunun tarihsel gelişimi içerisin*de dıştan evlenme (egzogami) ve içten evlen*me (endogami) gibi farklı uygulamaların oldu*ğu görülmektedir. Dıştan evlenme, kendi ak*raba gruplarının dışında kalan gruplardan kız alıp vermeyi gerektirirken, içten evlenmede kendi topluluğunun üyesiyle evlenmek şarııır. Örneğin, bazı sosyologlarca (Durkheim gibi) en eski topluluk olarak kabul edilen Klanlar*da dıştan evlenme vardır. Aynı Klan üyesi olanların birbirleriyle evlenmeleri yasaktı. İç*ten evlenme ise özellikle Hindistan'daki kası sisteminin belirgin özelliğidir.
İslam dinine göre Müslüman erkekler, müş*rik (Allah'a ortak koşan) kadınlar hariç Hıris*tiyan ve Yahudi kadınlarıyla evlenebilir. Fa*kat müslüman bir kadın müslüman olmayan bir erkekle evlenemez (Bakara, 221).
Bazı dinlerde din görevlilerinin evlenmeleri*ne izin verilme/. Örneğin, Hıristiyanlık'la ra*hip ve rahibelerin evlenmeleri yasaktır.
Evlilikte eşlerin birbirlerine sadakat göster*mesi ve yardım etmesi esastır. Evliliğin sona ermesi, karı-koca arasındaki nikah akdinin or*tadan kalkması ve evlilik bağının kopmasıyta olur. Bunun esasları her toplumun kendi yasa*larıyla yahut gelenek ve inançlarıyla belirlen*miştir.
Evlilik olgusuna bütün kültürlerde rastlan*ması ve ona oldukça önem verilmesi, evliliğin birden çok fonksiyon ifa etmesinden kaynak*lanmaktadır. Bunların başında soy çizgisinin belirlenmesi ve cinsel hayatın düzenlenmesi gelir. Ayrıca çocukların bakımı, eşler arasında iş bölümü ite beraber toplumsallaşmanın sağ*lanması, evlilik kurumunun önemini ururnıa-tadır.
Hüseyin PEKER Bk. Poligami; Aile; Akrabalık; Klan.
Evlilik, toplumdan topluma şekil itibariyle farklılıklar gösteren evlenme (nikah) töreni*nin tamamlanmasıyla başlar ve böylece huku*ki ve toplumsal açıdan geçerli sayılan ve doğa*cak çocuklara belli bir statü sağlayan birlik oluşmuş olur.
Tarih boyunca evlenme kurumunu düzenle*memiş olan toplum yoktur. Bütün toplumlar*da, evliliğin geçerli sayılabilmesİnİ sağlayan ve eşlerin hak ve yükümlülüklerini belirleyen ka*nunlar, kurallar, gelenekler yahut inançlar var*dır. Yalnız toplumlar arasında şekil ve sorum*luluk itibariyle farklılıklar söz konusudur. Toplumlarda başlıca evlenme biçimleri, tek kadınla evlilik (monogami) ve çok kadınla ev*lilik (poligami) olarak kendini göstermekle*dir. Bir kadının birden fazla erkekle evlenme*si, çok az rastlanan bir durumdur.
Çok kadınla evlenme, eskiden beri çeşitli toplumlarda özellikle doğu toplumlarında gö*rülen, kanunen ve dînen de geçerli olan bir uy*gulama idi. Kadim Hindularda bunun bir sını*rı olmadığı gibi, Midyalılar, Babillilcr, Asurlu-larvc eski İran'da da uygulama bu şekilde de*vam etmiştir. Ayrıca Avrupa ile Balı Asya'nın çeşitli yörelerinde, Lidyalılarda. Atina ve İs-partılalarda çok kadınla evlilik söz konusuy*du. Ispartahlarda kadınların da birden çok er*kekle evlenme haklan vardı.
islam dininin ortaya çıktığı zamanki cahiliy-ye devri araplanna bakıldığında, onlarda da çok kadınla evliliğin devam ettiği ve bu konu*da bir sınırlamanın olmadığı görülüyor. İslami*yet bunu sınırlandırmış ve bir erkeğin, arala*rında eşitlik gözetmek şartıyla en fazla dört ka-dmlu evlenebileceğini, adaletli davranaınaya-caklann bir kadınla yetinmeleri gerektiğini hükme bağlamıdır (Nisa, 3). Bu hükmün, özellikle savaş sonrası toplumlarda ürkek nü*fusunun kadınlara oranla oldukça azalacağı düşünülürse, denge sağlama ve kadınların ah-lak dı§ı yollara düşmeden insana yaraşır bir h;ı-yat sürebilmesi açısından önemli olduğu İfade edilmekledir.
Bugün bazı müslüman toplumlarda bir erke*ğin dört kadına kadar evlenebilmesi sistemi azalarak devam etmekte ise de, çoğu toplum*larda tek kadınla evlilik hüküm sürmekte ve bu sistem gittikçe yaygınlaşmaktadır.
Evlilik kurumunun tarihsel gelişimi içerisin*de dıştan evlenme (egzogami) ve içten evlen*me (endogami) gibi farklı uygulamaların oldu*ğu görülmektedir. Dıştan evlenme, kendi ak*raba gruplarının dışında kalan gruplardan kız alıp vermeyi gerektirirken, içten evlenmede kendi topluluğunun üyesiyle evlenmek şarııır. Örneğin, bazı sosyologlarca (Durkheim gibi) en eski topluluk olarak kabul edilen Klanlar*da dıştan evlenme vardır. Aynı Klan üyesi olanların birbirleriyle evlenmeleri yasaktı. İç*ten evlenme ise özellikle Hindistan'daki kası sisteminin belirgin özelliğidir.
İslam dinine göre Müslüman erkekler, müş*rik (Allah'a ortak koşan) kadınlar hariç Hıris*tiyan ve Yahudi kadınlarıyla evlenebilir. Fa*kat müslüman bir kadın müslüman olmayan bir erkekle evlenemez (Bakara, 221).
Bazı dinlerde din görevlilerinin evlenmeleri*ne izin verilme/. Örneğin, Hıristiyanlık'la ra*hip ve rahibelerin evlenmeleri yasaktır.
Evlilikte eşlerin birbirlerine sadakat göster*mesi ve yardım etmesi esastır. Evliliğin sona ermesi, karı-koca arasındaki nikah akdinin or*tadan kalkması ve evlilik bağının kopmasıyta olur. Bunun esasları her toplumun kendi yasa*larıyla yahut gelenek ve inançlarıyla belirlen*miştir.
Evlilik olgusuna bütün kültürlerde rastlan*ması ve ona oldukça önem verilmesi, evliliğin birden çok fonksiyon ifa etmesinden kaynak*lanmaktadır. Bunların başında soy çizgisinin belirlenmesi ve cinsel hayatın düzenlenmesi gelir. Ayrıca çocukların bakımı, eşler arasında iş bölümü ite beraber toplumsallaşmanın sağ*lanması, evlilik kurumunun önemini ururnıa-tadır.
Hüseyin PEKER Bk. Poligami; Aile; Akrabalık; Klan.