Sosyolojide uzun bir geçmişi olan farklılaş*ma kavramı başlıca toplumsal değişme teori*lerinde kullanılır. Terim, toplumsal etkinlik*ler vasıtasıyla bir toplumsal kurumun farklı kurumlara bölündüğü bir sürece atıfta bulu*nur. Farklılaşma topluma daha büyük bir hete-rojenlik vererek bir toplumun parçalarının gi*derek uzmanlaşmasını dile getirir. Örneğin, ai le geleneksel toplum kırda kendi kendini üre-lici, ekonomik ve eğilimle ilgili işlevlere sahip-ken, modern toplumlarda uzmanlaşan iş ve eğitim kurumlan ailenin dışında gelişmişler*dir.
Klasik ondokuzuncu yüzyıl sosyolojisine gö*re farklılaşma, toplumsal değişimin analizin*de ve sanayi ve sanayi-öncesi toplumların kar*şılaştırılmasında önemli bir kavramdı. Çoğu durumda toplum İle biyolojik organizma ara*sında açıkça bir benzetmeye gidilmiştir. Sözge*limi H.Spencer'e göre farklılaşma hem biyolo*jik, lıcm de toplumsal kümelerin büyüklüğün*deki artışla zorunlu olarak beraber gelişir. Bi*rimler büyüdükçe, eğer birim yaşamak istiyor*sa, yapıların farklılaşması gerekir. Parçaların artan uzmanlaşması ile birlikte, daha büyük bir dayanışma ve bütünleşme zorunluluğu or*taya çıkar.
Çağdaş analizler farklılaşmayı toplumsal de*ğişmeye dair işlevselci ve evrimci teorilere bağlamak sureliyle klasik konuları sürdürdü*ler. Sözgelimi T.Barsons, toplumsal evrimin basitten ilerleyerek daha karmaşık formlara doğru değişme ve farklılaşma yoluyla meyda*na geldiğini öne sürer. O toplumsal sistemle*rin her birinin diğer alt-sİstcmlerİ içeren çeşit*li çevrelere göre belirli işlevler kazanan alt-sis-temlere ayrıştığını (farklılaştığını) Öne sürer. Bu süreç, her biri kendi özel yapı ve işlevine sahip, tümü ise, adapte kapasitesinin genel ar*tışına yönelmiş geniş bir alt-sistcmler alanı üreterek zaman boyunca sürer gider.
Farklılaşma kavramının deneysel kullanımı*na güzel bir örnek N.Smelscn tarafından veril*miştir. O, XIX. yüzyıl sanayileşmesini değişen ekonomiyle ilişkisi içinde aile yapısının farklı*laşmasına dayanak çözümlemeye çalışır. Mev*cut bir yapının, fiilî olarak daha farklılaşmış bir yapıya yol açan rahatsızlığı doğdurduğu müteselsil değişimler sözkonusudur. Farklılaş*ma ve iş bölümü kavramları arasında bazı ben*zerlikler vardır. Ancak iş bolümü başlıca, eko*nomik alan içindeki görevlerin uzmanlaşması üzerinde yoğunlaşır. Farklılaşma ise, toplum*sal değişim teorilerinde bir kavram olarak de*ğil, toplum içindeki çeşitli grupların birbirin*den ayrışmasına; statü ve servet hiyerarşisi içe*risinde tabakalaşmasına işaret etmek üzere
de kullanılmaktadır.
Bk. Ev/im Teorisi, İş Bölümü; Ofganisizm; Sos*yal Değişme.
Alıntı Yaparak Cevapla
Klasik ondokuzuncu yüzyıl sosyolojisine gö*re farklılaşma, toplumsal değişimin analizin*de ve sanayi ve sanayi-öncesi toplumların kar*şılaştırılmasında önemli bir kavramdı. Çoğu durumda toplum İle biyolojik organizma ara*sında açıkça bir benzetmeye gidilmiştir. Sözge*limi H.Spencer'e göre farklılaşma hem biyolo*jik, lıcm de toplumsal kümelerin büyüklüğün*deki artışla zorunlu olarak beraber gelişir. Bi*rimler büyüdükçe, eğer birim yaşamak istiyor*sa, yapıların farklılaşması gerekir. Parçaların artan uzmanlaşması ile birlikte, daha büyük bir dayanışma ve bütünleşme zorunluluğu or*taya çıkar.
Çağdaş analizler farklılaşmayı toplumsal de*ğişmeye dair işlevselci ve evrimci teorilere bağlamak sureliyle klasik konuları sürdürdü*ler. Sözgelimi T.Barsons, toplumsal evrimin basitten ilerleyerek daha karmaşık formlara doğru değişme ve farklılaşma yoluyla meyda*na geldiğini öne sürer. O toplumsal sistemle*rin her birinin diğer alt-sİstcmlerİ içeren çeşit*li çevrelere göre belirli işlevler kazanan alt-sis-temlere ayrıştığını (farklılaştığını) Öne sürer. Bu süreç, her biri kendi özel yapı ve işlevine sahip, tümü ise, adapte kapasitesinin genel ar*tışına yönelmiş geniş bir alt-sistcmler alanı üreterek zaman boyunca sürer gider.
Farklılaşma kavramının deneysel kullanımı*na güzel bir örnek N.Smelscn tarafından veril*miştir. O, XIX. yüzyıl sanayileşmesini değişen ekonomiyle ilişkisi içinde aile yapısının farklı*laşmasına dayanak çözümlemeye çalışır. Mev*cut bir yapının, fiilî olarak daha farklılaşmış bir yapıya yol açan rahatsızlığı doğdurduğu müteselsil değişimler sözkonusudur. Farklılaş*ma ve iş bölümü kavramları arasında bazı ben*zerlikler vardır. Ancak iş bolümü başlıca, eko*nomik alan içindeki görevlerin uzmanlaşması üzerinde yoğunlaşır. Farklılaşma ise, toplum*sal değişim teorilerinde bir kavram olarak de*ğil, toplum içindeki çeşitli grupların birbirin*den ayrışmasına; statü ve servet hiyerarşisi içe*risinde tabakalaşmasına işaret etmek üzere
de kullanılmaktadır.
Bk. Ev/im Teorisi, İş Bölümü; Ofganisizm; Sos*yal Değişme.
Alıntı Yaparak Cevapla