Yunanca'da "uyku" anlamına gelen hip*noz, bilimsel olarak yeni enformasyonlar almaya nispeten açık bîr kişideki belirli bir noktaya yoğunlaşmış dikkat şekli ola*rak tanımlanır. Daha dar bîr anlamda trans-benzeri bir durumun bir kişi tarafın*dan bir başkasında ortaya çıkartılması an*lamına gelir. Sanılanın aksine hipnoz bir uyku değil, uyanıldık halidir. Hipnotik du*rumda çekilen elektroensefalogramlar bu*nu ispatlamaktadır. Hipnoza benzer ya*şantılar, gündelik hayat sırasında da (ör*neğin kitap okurken kişinin hayal dünyası*na dalıp gitmesi şeklinde) meydana gele*bilmektedir.
Hipnoz hakkında mitleşmiş önyargılar
bulunsa da, hipnoza yatkınlık niceliksel olarak ölçülebilir bir durumdur. Örneğin psikiyatri kliniklerinde tedavi gören insan*ların ancak üçte ikisi hipnoz durumuna gi*rebilir. Onda biri ise hipnoza çok yatkın*dır. Bu kişiler film seyrederken bile hip*noz benzeri yaşantılar gösterirler.
Trans (vecd) olgusuna Batı ve Doğu kül*türlerinde de rastlanır. Hipnozla trans arasında benzerlikler olduğu gibi, önemli farklılıklar da vardır. Hipnoz ilk kez 18.-yüzyüda Avusturyalı hekim Mesmer tara*fından bir tedavi aracı olarak kullanılmış*tır. Mesmer, bu yöntemi'hayvani manye*tizma' diye adlandırmış; Benjamin Frank-lin ve Lavosier gibi bilim adamlarının da konuyla ilgilenmelerini sağlayacak kadar yankılar uyandırmıştır. Bu kişiler, Mes-mcrizmin hayalden başka bir şey olmadı*ğı sonucuna varmışlardır. İlk kez 19.yüz-yılda James Braid, hayvanı manyetizma*daki doğrudan telkine ve seansı yapanın isteğine yatkınlıktan söz etmiş, trans duru*mundan ayırdetmek için hipnoz kelimesi*ni kullanmıştır. Hipnoz dahasonra, özel*likle histerik hastaların tedavi yöntemi olarak Charcot, Janet, Bernheim ve Fre-ud gibi hekimlerce de kullanılmıştır. Fre-ud'un hipnozun iyileştirici etkisinin olma*dığını ileri sürmesi ve onun yerine serbest çağrışıma dayalı kendi psikanalkik tekni*ğini önermesi üzerine hipnozun tedavide kullanımında belirgin bir azalma olmuş*tur. İkindDünyaSavaşı'ndan sonra psiko*lojik rahatsızlıkların ortaya akışında örse*leyici yaşantıların öneminin tekrar günde*me gelmesi ve belirtiye (semptoma) yöne*lik kısa süreli tedavilerin önem kazanma*sıyla hipnoza ilgi yeniden canlanmaya baş*lamıştır. Fakat hipnotik yaşantının özellik*leri laboratuvar araştırmalarıyla ortaya konduğundan hipnoz, eski mitik anlamlannı yitirmiştir.
Hipnozdaki en önemli faktör, telkine ko*layca kapılmadır ve telkine açık olma özel*liği öznenin hipnoza yeterliliğini belirler. Hipnoz- sonrası telkin (post-hypnotic sug-gestion) hipnozu uygulayan kişinin emirle*rinin hipnoz seansı bittikten sonra da hip*noz uygulanan kişi tarafından yerine geti*rilmesidir. Post-hipnotik telkinde kişinin normal algıları, davranışı ve inançları onun bilgisi haricinde kontrol altında tutu*lur. Ne var ki, bu kontrol en derin trans durumlarında bile mutlak olmaktan uzak*tır ve en kolayca telkinle etkilenebilen ki*şiler bile, inançlarına ve korkularına çok aykırı gelen post-hipnotik telkinlere tepki*de bulunurlar.
(SBA) Bk. Psikanaliz.
Hipnoz hakkında mitleşmiş önyargılar
bulunsa da, hipnoza yatkınlık niceliksel olarak ölçülebilir bir durumdur. Örneğin psikiyatri kliniklerinde tedavi gören insan*ların ancak üçte ikisi hipnoz durumuna gi*rebilir. Onda biri ise hipnoza çok yatkın*dır. Bu kişiler film seyrederken bile hip*noz benzeri yaşantılar gösterirler.
Trans (vecd) olgusuna Batı ve Doğu kül*türlerinde de rastlanır. Hipnozla trans arasında benzerlikler olduğu gibi, önemli farklılıklar da vardır. Hipnoz ilk kez 18.-yüzyüda Avusturyalı hekim Mesmer tara*fından bir tedavi aracı olarak kullanılmış*tır. Mesmer, bu yöntemi'hayvani manye*tizma' diye adlandırmış; Benjamin Frank-lin ve Lavosier gibi bilim adamlarının da konuyla ilgilenmelerini sağlayacak kadar yankılar uyandırmıştır. Bu kişiler, Mes-mcrizmin hayalden başka bir şey olmadı*ğı sonucuna varmışlardır. İlk kez 19.yüz-yılda James Braid, hayvanı manyetizma*daki doğrudan telkine ve seansı yapanın isteğine yatkınlıktan söz etmiş, trans duru*mundan ayırdetmek için hipnoz kelimesi*ni kullanmıştır. Hipnoz dahasonra, özel*likle histerik hastaların tedavi yöntemi olarak Charcot, Janet, Bernheim ve Fre-ud gibi hekimlerce de kullanılmıştır. Fre-ud'un hipnozun iyileştirici etkisinin olma*dığını ileri sürmesi ve onun yerine serbest çağrışıma dayalı kendi psikanalkik tekni*ğini önermesi üzerine hipnozun tedavide kullanımında belirgin bir azalma olmuş*tur. İkindDünyaSavaşı'ndan sonra psiko*lojik rahatsızlıkların ortaya akışında örse*leyici yaşantıların öneminin tekrar günde*me gelmesi ve belirtiye (semptoma) yöne*lik kısa süreli tedavilerin önem kazanma*sıyla hipnoza ilgi yeniden canlanmaya baş*lamıştır. Fakat hipnotik yaşantının özellik*leri laboratuvar araştırmalarıyla ortaya konduğundan hipnoz, eski mitik anlamlannı yitirmiştir.
Hipnozdaki en önemli faktör, telkine ko*layca kapılmadır ve telkine açık olma özel*liği öznenin hipnoza yeterliliğini belirler. Hipnoz- sonrası telkin (post-hypnotic sug-gestion) hipnozu uygulayan kişinin emirle*rinin hipnoz seansı bittikten sonra da hip*noz uygulanan kişi tarafından yerine geti*rilmesidir. Post-hipnotik telkinde kişinin normal algıları, davranışı ve inançları onun bilgisi haricinde kontrol altında tutu*lur. Ne var ki, bu kontrol en derin trans durumlarında bile mutlak olmaktan uzak*tır ve en kolayca telkinle etkilenebilen ki*şiler bile, inançlarına ve korkularına çok aykırı gelen post-hipnotik telkinlere tepki*de bulunurlar.
(SBA) Bk. Psikanaliz.