HZ. TALHA BİN UBEYDULLAH (R.A.) – YAŞAYAN ŞEHİT, CENNETLE MÜJDELENEN ON SAHABİDEN BİRİ
Hz. Talha bin Ubeydullah (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ), Mekke'nin ileri gelen Kureyş ailesinden, ticaretle uğraşan zengin, itibarlı ve cömert bir sahâbîydi. Cennetle müjdelenen on sahâbîden (Aşere-i Mübeşşere) biri olarak Peygamber Efendimiz ﷺ tarafından "Talha el-Hayr" (Talha el-Hayır) ve "Talha el-Feyyâd" (Talha el-Cömert) lakaplarıyla anılır. En büyük ünvanı ise Uhud'daki kahramanlığı nedeniyle kazandığı "yaşayan şehit" (şehîd hayy) unvanıdır.
İslam'a Girişi ve İlk Yıllar
Hz. Talha (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ), Şam taraflarında ticaret yaparken bir Hristiyan rahipten (veya bir keşişten) "son peygamberin Mekke'de çıktığı" haberini aldı.
Bu haber üzerine hemen Mekke'ye döndü ve Hz. Ebû Bekir (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) vasıtasıyla Peygamber Efendimiz ﷺ ile tanıştı.
Henüz genç yaşta (yaklaşık 18-20 yaşlarında) İslam'ı kabul etti ve ilk Müslümanlardan biri oldu (İslam'ın ilk 8-10 kişisinden sayılır).
Bu seçimi nedeniyle ailesi ve kabilesi tarafından ağır işkencelere maruz kaldı, malları gasp edildi, ama imanından dönmedi.
Bedir'e katılma fırsatı bulamasa da (Hz. Saîd bin Zeyd ile birlikte Peygamber Efendimiz ﷺ tarafından bir göreve gönderilmişti), sonraki tüm gazvelere katıldı.
Uhud Savaşı'ndaki Destansı Kahramanlığı:
Hz. Talha'nın (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) hayatındaki en parlak sayfa, Uhud Savaşı'dır (3/625).
Savaşın en kritik anında, Müslüman ordusu dağılmış, Peygamber Efendimiz ﷺ yalnız kalmış ve yaralanmıştı.
Müşrikler Peygamber Efendimiz ﷺ'e saldırmaya çalışırken, Hz. Talha (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) canını hiçe sayarak O'nu korumaya yemin etti.
- Bir ok, Peygamber Efendimiz ﷺ'in yüzüne doğru gelirken elini kalkan yaptı; ok elini deldi, işaret ve orta parmaklarını kopardı.
- Başına iki ağır darbe aldı, vücudunda ( kaynaklara göre 35-75 arası) kılıç, mızrak, ok ve darbe yarası aldı.
- Kanlar içinde bayılana kadar savaştı, Peygamber Efendimiz ﷺ'i sırtına alarak dağa çıkardı ve "Bas ey Allah'ın Resûlü, sırtıma bas da çık" dedi.
"Yeryüzünde gezen bir şehit görmek isteyen Talha'ya baksın."
(Musnad Ahmed, Buhârî'de benzer rivayetler; "Men yurid en yenẓura ilâ şehîdin yemşî alâ vechil-arḍi felyenẓur ilâ Talḥa" – "Yeryüzünde yürüyen bir şehit görmek isteyen Talha'ya baksın.")
Başka rivayette "Talha'ya cennet vâcip oldu." buyuruldu. Uhud, "Talha'nın günü" olarak da anılır. Bu hadisler muteber kaynaklarda (Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Sa'd'ın Tabakât'ı, Ahmed bin Hanbel'in Müsned'i) geçer.
Cemel Vakası ve Şehadeti
Hz. Osman'ın (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) şehit edilmesinden sonra fitne dönemi başladı.
Hz. Talha (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ), Hz. Âişe (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) ve Hz. Zübeyr (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) ile birlikte Hz. Osman'ın (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) katillerinin cezalandırılması talebiyle hareket etti. Bu süreçte Cemel Savaşı (36/656) meydana geldi.
Savaşın başında, rivayete göre Mervân bin Hakem tarafından atılan bir okla dizinden (veya ayağından) vuruldu; bu ok damarını kesti, aşırı kan kaybından Basra yakınlarında şehit oldu (Cemel Savaşı'nda yaklaşık 60-64 yaşlarındaydı).
Hz. Ali (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ), şehadet haberini alınca çok üzüldü ve ağladı; onun için "Ey Talha! Benim ve senin şu âyette " وَنَزَعْنَا مَا ف۪ي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ اِخْوَانًا عَلٰى سُرُرٍ مُتَقَابِل۪ينَ " - 'Ve onların göğüslerindeki kötü duyguların tamamını yok ettik. Onlar, kardeşler olarak, tahtlar üzerinde karşı karşıya otururlar.' (Hicr, 47) buyurulan bahtiyar müttekilerden olmamızı temenni ederim" dedi.
Özellikleri ve Mirası:
- Cömertliğiyle meşhurdu; malını Allah yolunda infak eder, "Talha el-Feyyâd" lakabını aldı.
- Ashab-ı Şûrâ'dan (Hz. Osman'ın halefini belirleyen altı kişiden) biriydi.
- Cennetle müjdelenen on sahâbîden biri olarak Peygamber Efendimiz ﷺ'in en yakınlarından, sadık bir yiğitti.
Selam olsun o yaşayan şehide...
Selam olsun parmaklarını Peygamber ﷺ için feda eden Talha'ya (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ)...
Selam olsun Uhud'da kanıyla imanını yazan, cennetle müjdelenen sahâbîye...
Allah bizleri de onun yolundan ayırmasın, şefaatine nail eylesin. Âmin.
(Kaynaklar: Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Sa'd Tabakât, Ahmed bin Hanbel Müsned, TDV İslâm Ansiklopedisi, Wikipedia ve muteber siyer eserleri temel alınarak derlenmiştir.)
