İNTRAKET İLE DAMAR YOLU AÇILMASI
İlaç, intravenöz solüsyon, kan ve kan ürünlerinin ven yolu ile verilebilmesi için vene
kateter, kanül veya kelebek iğne yerleştirme işlemine damar yolu açma denir.
Damar yolu açma endikasyonları
Durumu acil olan her hastada damar yolu açma endikasyonu olmakla birlikte;
• Ven içine ilaç uygulaması
• Sıvı elektrolit kayıplarının yerine konması amacıyla sıvı uygulaması
• Kan ve kan ürünleri transfüzyonu
• Oral alamayan hastalarda parenteral beslenme amacıyla damar yolu açılır.
Ven Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar
Venlerin öncelikle proksimalinden değil distalinden damar yolu açılmalıdır.
Hastanın rahat hareket edebilmesi için aktif olarak kullanmadığı taraf
seçilmelidir. Örneğin, sağ elini aktif olarak kullanan hastanın damar yolu açmak
için sol eli tercih edilmelidir.
Hareketi engellememek için mümkün olduğunca eklem bölgeleri tercih
edilmemelidir.
Travma, enfeksiyon belirtileri, (kızarıklık, şişlik, ağrı, sıcaklık) dolaşım
bozukluğu, cerrahi müdahale ve arteriovenöz şant (hemodiyaliz için kapiller
sistemi atlayarak arterden vene direkt kan akışını sağlayan geçit) olmayan bölge
seçilmelidir.
Çok fazla sayıda damar yolu açılan hastalarda, vende skar dokusu oluşarak
uygulama yapmak güçleşebilir. Mümkün olduğunca bu venler seçilmemelidir.
Bebek ve yaşlılarda, ven duvarı çok hassas olduğundan dikkatli olunmalıdır.
Çok zayıf hastalarda, ven duvarı çok incedir ve kolayca yırtılabilir.
Şişman hastalarda, yüzeyel venlerin görünmesi ve hissedilmesi zordur.
Ciddi dehidratasyon, ekstrasellüler sıvı kayıpları ve şok tablosunda venlerin
dolgunluğu azaldığından damar yolu açmak güçleşir.
İntraket İle Damar Yolu Açma Tekniği
Hasta veya yakınlarına uygulama hakkında bilgi verilerek rızası alınır.
Eller yıkanır ve eldiven giyilir.
Hastaya işlem için uygun bir pozisyon verilir. Mümkünse kol, kalp seviyesinin
altında olacak şekilde yerleştirilir. Örneğin, antecubital fossadaki venler
kullanılıyorsa hastanın dirseği hiperekstansiyonda olmalı, altı desteklenerek
kalp seviyesinin altında tutulmalıdır.
Uygulama yapılacak koldaki venler gözlenir ve palpe edilir.
Turnike bağlanır. Turnike, seçilen ven noktasının 10–15 cm üstünden, elbise
üzerinden, tek halkalı fiyonk hâlinde (gerektiğinde kolayca çözülebilmelidir) ve
serbest uçları yukarıda kalacak şekilde bağlanır. Turnike venöz dönüşü
engelleyecek, arteriyel kan akımını ise engellemeyecek sıkılıkta bağlanmalıdır.
Arteriyel kan akımının engellenip engellenmediği radial nabız palpe edilerek
anlaşılabilir.
Ven, dolgun görünmüyorsa venin distalinden kalbe doğru sıvazlanabilir, hastaya elini
yumruk yapması söylenebilir. Ven, yine dolgun görünmüyorsa parmak uçları ile vene hafifçe
vurulabilir. Turnike 2 dk.dan daha uzun süre bağlı kalmamalıdır.
Resim 1.9: Turnikenin bağlanması ve antisepsinin sağlanması
Seçilen ven, parmak uçları ile tekrar palpe edilerek doku içindeki ilerleyişi
hissedilir.
Seçilen ven, tek bir hareketle ve antiseptik solüsyonlu pamukla venin
proksimalinden distaline doğru silinerek cilt antisepsisi sağlanır.
Vene uygun büyüklükte seçilen intraket steril paketinden çıkarılır.
İntraket, iğnenin keskin yüzü yukarı gelecek şekilde tutulur.
10
Veni sabitlemek amacıyla vene girilecek noktanın yaklaşık 3–5 cm alt tarafına
boşta kalan elin başparmağı ile bastırılarak deri aşağı doğru gerdirilir.
Vene girilir. Vene girerken doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki teknik
kullanılır:
• Doğrudan vene girme tekniğinde iğne ile ven üzerinden deriye 15–20o
lik
bir açı ile deri ve ven aynı anda hızlıca delinerek vene girilir. Bu teknik
büyük ve belirgin venlerde tercih edilmelidir. Küçük venlere girilirken
venin her iki duvarı delinebilir.
• Dolaylı vene girme tekniğinde ise iğne vene iki aşamada yerleştirilir. İlk
aşamada iğnenin ucu, vene girilecek bölgenin yaklaşık 1 cm altından ve
vene paralel olarak 30–45o
lik açı ile deriye batırılır. İğne ucu, önce
derialtı dokuya temas eder. İkinci aşamada ise iğnenin açısı 10–15o’
ye
kadar küçültülerek ven içine girilir. Dolaylı teknik, küçük ve kaygan
venlerde kullanılır. Yavaş hareket edilmelidir. Sert bir hareket ven
duvarının yırtılmasına sebep olabilir.
11
Ven içine girildiğinde kan durdurucu kapağın olduğu yere kan dolar. Kan
geldiği gözlemlenerek ven içine girilip girilmediği anlaşılabilir.
Kılavuz iğne, 1 cm geriye çekilerek esnek kanülün içine kan gelip gelmediği
gözlemlenir. Kan geliyorsa esnek kanül damar içinde ilerletilirken kılavuz iğne
yavaşça geriye doğru çekilir; ancak tamamen çıkarılmaz.
Bir elin başparmağı ile intraket yerleştirilen bölgenin 1 cm kadar üst kısmından
ven üzerine baskı uygulanarak diğer el ile önce turnike çözülür sonra kılavuz
iğne tamamen çıkarılır. Bu şekilde intraketin açık ucundan kan gelmesi
engellenir.
İçinde serum fizyolojik bulunan enjektörün ajutajı, intraketin sıvı seti girişine
takılır.
Birkaç ml serum fizyolojik enjekte edilerek bölgede şişlik, kızarıklık, acı
hissinin olup olmadığı kontrol edilir.
Steril şeffaf kanül sabitleyici flaster ile intraket, cilt üzerine sabitlenir.
Başparmak ile venin üst kısmına bası yapılarak enjektör çıkarılır.
İntraketin sıvı seti girişine heparinli kapak takılarak sıkıştırılır.
12
Kılavuz iğne tıbbi atık kutusuna diğer malzemeler tıbbi atık çöpüne atılır.
Eldivenler çıkarılarak tıbbi atık çöpüne atılır ve eller yıkanır.
İntraketin takılış tarihi ve saati uygun formlara kaydedilir.
İntraketin deriye giriş yeri her uygulamada kontrol edilmelidir. Uzun süre takılı
kalacak intraket, enfeksiyon ya da başka bir sorun yoksa flebit gibi durumları önlemek için
48–72 saat aralıklarla değiştirilmelidir.
İlaç, intravenöz solüsyon, kan ve kan ürünlerinin ven yolu ile verilebilmesi için vene
kateter, kanül veya kelebek iğne yerleştirme işlemine damar yolu açma denir.
Damar yolu açma endikasyonları
Durumu acil olan her hastada damar yolu açma endikasyonu olmakla birlikte;
• Ven içine ilaç uygulaması
• Sıvı elektrolit kayıplarının yerine konması amacıyla sıvı uygulaması
• Kan ve kan ürünleri transfüzyonu
• Oral alamayan hastalarda parenteral beslenme amacıyla damar yolu açılır.
Ven Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar
Venlerin öncelikle proksimalinden değil distalinden damar yolu açılmalıdır.
Hastanın rahat hareket edebilmesi için aktif olarak kullanmadığı taraf
seçilmelidir. Örneğin, sağ elini aktif olarak kullanan hastanın damar yolu açmak
için sol eli tercih edilmelidir.
Hareketi engellememek için mümkün olduğunca eklem bölgeleri tercih
edilmemelidir.
Travma, enfeksiyon belirtileri, (kızarıklık, şişlik, ağrı, sıcaklık) dolaşım
bozukluğu, cerrahi müdahale ve arteriovenöz şant (hemodiyaliz için kapiller
sistemi atlayarak arterden vene direkt kan akışını sağlayan geçit) olmayan bölge
seçilmelidir.
Çok fazla sayıda damar yolu açılan hastalarda, vende skar dokusu oluşarak
uygulama yapmak güçleşebilir. Mümkün olduğunca bu venler seçilmemelidir.
Bebek ve yaşlılarda, ven duvarı çok hassas olduğundan dikkatli olunmalıdır.
Çok zayıf hastalarda, ven duvarı çok incedir ve kolayca yırtılabilir.
Şişman hastalarda, yüzeyel venlerin görünmesi ve hissedilmesi zordur.
Ciddi dehidratasyon, ekstrasellüler sıvı kayıpları ve şok tablosunda venlerin
dolgunluğu azaldığından damar yolu açmak güçleşir.
İntraket İle Damar Yolu Açma Tekniği
Hasta veya yakınlarına uygulama hakkında bilgi verilerek rızası alınır.
Eller yıkanır ve eldiven giyilir.
Hastaya işlem için uygun bir pozisyon verilir. Mümkünse kol, kalp seviyesinin
altında olacak şekilde yerleştirilir. Örneğin, antecubital fossadaki venler
kullanılıyorsa hastanın dirseği hiperekstansiyonda olmalı, altı desteklenerek
kalp seviyesinin altında tutulmalıdır.
Uygulama yapılacak koldaki venler gözlenir ve palpe edilir.
Turnike bağlanır. Turnike, seçilen ven noktasının 10–15 cm üstünden, elbise
üzerinden, tek halkalı fiyonk hâlinde (gerektiğinde kolayca çözülebilmelidir) ve
serbest uçları yukarıda kalacak şekilde bağlanır. Turnike venöz dönüşü
engelleyecek, arteriyel kan akımını ise engellemeyecek sıkılıkta bağlanmalıdır.
Arteriyel kan akımının engellenip engellenmediği radial nabız palpe edilerek
anlaşılabilir.
Ven, dolgun görünmüyorsa venin distalinden kalbe doğru sıvazlanabilir, hastaya elini
yumruk yapması söylenebilir. Ven, yine dolgun görünmüyorsa parmak uçları ile vene hafifçe
vurulabilir. Turnike 2 dk.dan daha uzun süre bağlı kalmamalıdır.
Resim 1.9: Turnikenin bağlanması ve antisepsinin sağlanması
Seçilen ven, parmak uçları ile tekrar palpe edilerek doku içindeki ilerleyişi
hissedilir.
Seçilen ven, tek bir hareketle ve antiseptik solüsyonlu pamukla venin
proksimalinden distaline doğru silinerek cilt antisepsisi sağlanır.
Vene uygun büyüklükte seçilen intraket steril paketinden çıkarılır.
İntraket, iğnenin keskin yüzü yukarı gelecek şekilde tutulur.
10
Veni sabitlemek amacıyla vene girilecek noktanın yaklaşık 3–5 cm alt tarafına
boşta kalan elin başparmağı ile bastırılarak deri aşağı doğru gerdirilir.
Vene girilir. Vene girerken doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki teknik
kullanılır:
• Doğrudan vene girme tekniğinde iğne ile ven üzerinden deriye 15–20o
lik
bir açı ile deri ve ven aynı anda hızlıca delinerek vene girilir. Bu teknik
büyük ve belirgin venlerde tercih edilmelidir. Küçük venlere girilirken
venin her iki duvarı delinebilir.
• Dolaylı vene girme tekniğinde ise iğne vene iki aşamada yerleştirilir. İlk
aşamada iğnenin ucu, vene girilecek bölgenin yaklaşık 1 cm altından ve
vene paralel olarak 30–45o
lik açı ile deriye batırılır. İğne ucu, önce
derialtı dokuya temas eder. İkinci aşamada ise iğnenin açısı 10–15o’
ye
kadar küçültülerek ven içine girilir. Dolaylı teknik, küçük ve kaygan
venlerde kullanılır. Yavaş hareket edilmelidir. Sert bir hareket ven
duvarının yırtılmasına sebep olabilir.
11
Ven içine girildiğinde kan durdurucu kapağın olduğu yere kan dolar. Kan
geldiği gözlemlenerek ven içine girilip girilmediği anlaşılabilir.
Kılavuz iğne, 1 cm geriye çekilerek esnek kanülün içine kan gelip gelmediği
gözlemlenir. Kan geliyorsa esnek kanül damar içinde ilerletilirken kılavuz iğne
yavaşça geriye doğru çekilir; ancak tamamen çıkarılmaz.
Bir elin başparmağı ile intraket yerleştirilen bölgenin 1 cm kadar üst kısmından
ven üzerine baskı uygulanarak diğer el ile önce turnike çözülür sonra kılavuz
iğne tamamen çıkarılır. Bu şekilde intraketin açık ucundan kan gelmesi
engellenir.
İçinde serum fizyolojik bulunan enjektörün ajutajı, intraketin sıvı seti girişine
takılır.
Birkaç ml serum fizyolojik enjekte edilerek bölgede şişlik, kızarıklık, acı
hissinin olup olmadığı kontrol edilir.
Steril şeffaf kanül sabitleyici flaster ile intraket, cilt üzerine sabitlenir.
Başparmak ile venin üst kısmına bası yapılarak enjektör çıkarılır.
İntraketin sıvı seti girişine heparinli kapak takılarak sıkıştırılır.
12
Kılavuz iğne tıbbi atık kutusuna diğer malzemeler tıbbi atık çöpüne atılır.
Eldivenler çıkarılarak tıbbi atık çöpüne atılır ve eller yıkanır.
İntraketin takılış tarihi ve saati uygun formlara kaydedilir.
İntraketin deriye giriş yeri her uygulamada kontrol edilmelidir. Uzun süre takılı
kalacak intraket, enfeksiyon ya da başka bir sorun yoksa flebit gibi durumları önlemek için
48–72 saat aralıklarla değiştirilmelidir.