1.mecliste;--
Tesanüt Grubu,--
Halk Zümresi ve Islahat Grubu,--
Müdafaa-i Hukuk Grubu,--
İstiklâl Grubu adlarında gruplar oluşmuştur.--
M.Kemal, 151 milletvekili ile Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu kurmuştur (Mayıs 1921). Başkanı da M.Kemal olmuştur.--
Mecliste Birinci ve İkinci Grup adlarında ayrılmalar meydana gelmiştir.--
Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923).--
Seçimden sonra M.Kemal, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine, Halk Fırkası’nı kurmuş (9 Eylül 1923), başkanlığına da M.Kemal seçilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra parti "Cumhuriyet Halk Partisi" adını almıştır.--
Seçimlerde çoğunluk olarak M.Kemal taraftarları kazanmış, İkinci Grup meclise girememiştir.--
Askerlerin görevlerini sürdürdükleri bir sırada milletvekili olamayacakları bir kanunla kabul edilmiştir (19 Aralık 1924).--
Kazım Karabekir Paşa, Refet Paşa ve Ali Fuat Paşa ordudan ayrılmıştır.--
A) TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI (17 Kasım 1924)--
Kazım Karabekir Paşa, Ali Fuat Paşa, Cafer Tayyar Paşa, Adnan Bey, Rauf Bey, Refet Bey Cumhuriyet Halk Fırkası’nın icraatlarına karşı çıkmışlardır.--
Muhalifler Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adında yeni bir parti kurmuşlardır.--
Başkanlığına Kazım Karabekir seçilmiştir.--
Dine saygılı olduğunu söyleyen bu partiye eski rejim taraftarlarından büyük destek gelmiş ve kısa sürede güçlenmiştir.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’ndan cesaret alanlar, Şeyh Said önderliğinde rejim karşıtı bir isyan çıkmıştır.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).--
Şeyh Said İsyanı (13 Şubat 1925)--
İsyanın Çıkış Nedenleri:--
İnkılapların başlaması ve eski rejim taraftarlarının bunu hazmedememesi.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın takip ettiği politika.--
İngiltere’nin Güney Doğu Anadolu halkını Türkiye Cumhuriyeti aleyhine kışkırtması ve bir ********* Devleti kurma çabaları.--
Saltanat ve hilafetin kaldırılması.--
İsyanın Gelişimi--
Şeyh Said İsyanı 13 Şubat 1925’te başlamıştır.--
İsyan Erzurum, Elazığ, Bitlis ve Muş’a kadar yayılmıştır.--
Ali Fethi Hükümeti isyanı bastıramayınca istifa etmiştir.--
Yeni hükümeti İsmet Paşa kurdu ve isyan alınan tedbirlerle bastırılmıştır.--
İsyanın Sonuçları:--
Takrîr-i Sükun Kanunu çıkarılmış (4 Mart 1925), kanun, 1929’a kadar geçerli olmuştur.--
İstiklâl Mahkemeleri tekrar işlemeye başlamıştır.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).--
Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketi başarılı bir şekilde bastırılmıştır.--
İngiltere, Musul meselesini kendi lehine çözebilmek için avantaj sağlamıştır.--
Çok partili hayata geçişin ilk denemesi başarısızlıkla sonuçlanmıştır.--
İsyan, Türkiye’de demokrasiye geçme zemininin henüz hazır olmadığını göstermiştir.--
Ali Fethi Bey Hükümeti istifa etmiş, İsmet Paşa Hükümeti kurulmuştur.--
Not : Şeyh Said İsyanı, Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketidir. Bu yönüyle 31 Mart Olayı'na benzer.--
Mustafa Kemal’e Suikast (16 Haziran 1926)--
Eski rejim taraftarları, M.Kemal’i ortadan kaldırırlarsa yeni rejimin sona ereceğine inanmışlardır.--
Bu nedenle M.Kemal’e İzmir’de bir suikast planlanmıştır.--
Suikastın haber alınması üzerine suikastçılar yakalanmış ve suikastı planlayanlar İstiklâl Mahkemeleri tarafından cezalandırılmışlardır.--
Not : Bu suikast girişimi M.Kemal’in şahsında yeni rejime karşı yapılmış bir harekettir.--
B) SERBEST CUMHURİYET FIRKASI (12 Ağustos 1930)--
Ekonomik görüşlerde ayrılan muhalifler M.Kemal’in isteğiyle Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuşlardır (12 Ağustos 1930).--
Başkanlığına Fethi Bey getirilmiştir.--
Parti, ekonomide liberalizmi savunmuştur.--
İnkılaplara karşı olanlar Serbest Cumhuriyet Fırkası’na girmişlerdir.--
Laiklik, inkılaplar ve cumhuriyet aleyhine gösteriler başlamıştır.--
Belediye seçimleri yapıldı ve seçimleri büyük bir çoğunlukla Cumhuriyet Halk Fırkası kazanmıştır.--
Fethi Bey, Serbest Cumhuriyet Fırkası’na eski rejim taraftarlarının katılmasından endişe etmiş ve partisini 18 Aralık 1930’da kapatmıştır.--
kinci kez çok partili hayata geçiş denemesi de başarısız olmuştur.--
1946 yılına kadar bir daha, çok partili hayata geçiş denemesi yapılmamıştır.--
Menemen Olayı (23 Aralık 1930)--
Derviş Mehmet ve adamları Menemen’de isyan etmişlerdir.--
İsyanı bastırmaya gelen Asteğmen Kubilay, isyancılar tarafından öldürülmüştür.--
Menemen İsyanı bastırılmıştır.--
Not : Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının çok yerinde bir davranış olduğunu göstermiştir.--
C) ÇOK PARTİLİ HAYATA KESİN GEÇİŞ--
Türkiye, Birleşmiş Milletler’de söz sahibi olmak istemiştir.--
Birleşmiş milletlerin çoğu da demokrasi ile yönetilen ülkelerden oluşmuştur.--
İsmet İnönü, ikinci bir partinin kurulmasına izin vermiştir.--
Milli Kalkınma Partisi adında yeni bir parti kurulmuş, böylece çok partili hayata kesin olarak geçilmiştir (18 Temmuz 1845).--
Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılıp Demokrat Parti’yi kurmuşlardır (7 Ocak 1945)--
1946’da açık oy, gizli tasnif ile Cumhuriyet Halk Partisi seçimleri kazanmıştır.--
1948 yılında Millet Partisi adında yeni bir parti daha kurulmuştur.--
1950’deki seçimleri gizli oy, açık tasnif ile büyük bir çoğunlukla Demokrat Parti kazanmıştır.--
Not : Cumhuriyet Halk Partisi’nden sonra iktidara gelen ilk parti Demokrat Parti’dir.--
Tesanüt Grubu,--
Halk Zümresi ve Islahat Grubu,--
Müdafaa-i Hukuk Grubu,--
İstiklâl Grubu adlarında gruplar oluşmuştur.--
M.Kemal, 151 milletvekili ile Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu kurmuştur (Mayıs 1921). Başkanı da M.Kemal olmuştur.--
Mecliste Birinci ve İkinci Grup adlarında ayrılmalar meydana gelmiştir.--
Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923).--
Seçimden sonra M.Kemal, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine, Halk Fırkası’nı kurmuş (9 Eylül 1923), başkanlığına da M.Kemal seçilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra parti "Cumhuriyet Halk Partisi" adını almıştır.--
Seçimlerde çoğunluk olarak M.Kemal taraftarları kazanmış, İkinci Grup meclise girememiştir.--
Askerlerin görevlerini sürdürdükleri bir sırada milletvekili olamayacakları bir kanunla kabul edilmiştir (19 Aralık 1924).--
Kazım Karabekir Paşa, Refet Paşa ve Ali Fuat Paşa ordudan ayrılmıştır.--
A) TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI (17 Kasım 1924)--
Kazım Karabekir Paşa, Ali Fuat Paşa, Cafer Tayyar Paşa, Adnan Bey, Rauf Bey, Refet Bey Cumhuriyet Halk Fırkası’nın icraatlarına karşı çıkmışlardır.--
Muhalifler Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adında yeni bir parti kurmuşlardır.--
Başkanlığına Kazım Karabekir seçilmiştir.--
Dine saygılı olduğunu söyleyen bu partiye eski rejim taraftarlarından büyük destek gelmiş ve kısa sürede güçlenmiştir.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’ndan cesaret alanlar, Şeyh Said önderliğinde rejim karşıtı bir isyan çıkmıştır.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).--
Şeyh Said İsyanı (13 Şubat 1925)--
İsyanın Çıkış Nedenleri:--
İnkılapların başlaması ve eski rejim taraftarlarının bunu hazmedememesi.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın takip ettiği politika.--
İngiltere’nin Güney Doğu Anadolu halkını Türkiye Cumhuriyeti aleyhine kışkırtması ve bir ********* Devleti kurma çabaları.--
Saltanat ve hilafetin kaldırılması.--
İsyanın Gelişimi--
Şeyh Said İsyanı 13 Şubat 1925’te başlamıştır.--
İsyan Erzurum, Elazığ, Bitlis ve Muş’a kadar yayılmıştır.--
Ali Fethi Hükümeti isyanı bastıramayınca istifa etmiştir.--
Yeni hükümeti İsmet Paşa kurdu ve isyan alınan tedbirlerle bastırılmıştır.--
İsyanın Sonuçları:--
Takrîr-i Sükun Kanunu çıkarılmış (4 Mart 1925), kanun, 1929’a kadar geçerli olmuştur.--
İstiklâl Mahkemeleri tekrar işlemeye başlamıştır.--
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).--
Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketi başarılı bir şekilde bastırılmıştır.--
İngiltere, Musul meselesini kendi lehine çözebilmek için avantaj sağlamıştır.--
Çok partili hayata geçişin ilk denemesi başarısızlıkla sonuçlanmıştır.--
İsyan, Türkiye’de demokrasiye geçme zemininin henüz hazır olmadığını göstermiştir.--
Ali Fethi Bey Hükümeti istifa etmiş, İsmet Paşa Hükümeti kurulmuştur.--
Not : Şeyh Said İsyanı, Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketidir. Bu yönüyle 31 Mart Olayı'na benzer.--
Mustafa Kemal’e Suikast (16 Haziran 1926)--
Eski rejim taraftarları, M.Kemal’i ortadan kaldırırlarsa yeni rejimin sona ereceğine inanmışlardır.--
Bu nedenle M.Kemal’e İzmir’de bir suikast planlanmıştır.--
Suikastın haber alınması üzerine suikastçılar yakalanmış ve suikastı planlayanlar İstiklâl Mahkemeleri tarafından cezalandırılmışlardır.--
Not : Bu suikast girişimi M.Kemal’in şahsında yeni rejime karşı yapılmış bir harekettir.--
B) SERBEST CUMHURİYET FIRKASI (12 Ağustos 1930)--
Ekonomik görüşlerde ayrılan muhalifler M.Kemal’in isteğiyle Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuşlardır (12 Ağustos 1930).--
Başkanlığına Fethi Bey getirilmiştir.--
Parti, ekonomide liberalizmi savunmuştur.--
İnkılaplara karşı olanlar Serbest Cumhuriyet Fırkası’na girmişlerdir.--
Laiklik, inkılaplar ve cumhuriyet aleyhine gösteriler başlamıştır.--
Belediye seçimleri yapıldı ve seçimleri büyük bir çoğunlukla Cumhuriyet Halk Fırkası kazanmıştır.--
Fethi Bey, Serbest Cumhuriyet Fırkası’na eski rejim taraftarlarının katılmasından endişe etmiş ve partisini 18 Aralık 1930’da kapatmıştır.--
kinci kez çok partili hayata geçiş denemesi de başarısız olmuştur.--
1946 yılına kadar bir daha, çok partili hayata geçiş denemesi yapılmamıştır.--
Menemen Olayı (23 Aralık 1930)--
Derviş Mehmet ve adamları Menemen’de isyan etmişlerdir.--
İsyanı bastırmaya gelen Asteğmen Kubilay, isyancılar tarafından öldürülmüştür.--
Menemen İsyanı bastırılmıştır.--
Not : Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının çok yerinde bir davranış olduğunu göstermiştir.--
C) ÇOK PARTİLİ HAYATA KESİN GEÇİŞ--
Türkiye, Birleşmiş Milletler’de söz sahibi olmak istemiştir.--
Birleşmiş milletlerin çoğu da demokrasi ile yönetilen ülkelerden oluşmuştur.--
İsmet İnönü, ikinci bir partinin kurulmasına izin vermiştir.--
Milli Kalkınma Partisi adında yeni bir parti kurulmuş, böylece çok partili hayata kesin olarak geçilmiştir (18 Temmuz 1845).--
Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılıp Demokrat Parti’yi kurmuşlardır (7 Ocak 1945)--
1946’da açık oy, gizli tasnif ile Cumhuriyet Halk Partisi seçimleri kazanmıştır.--
1948 yılında Millet Partisi adında yeni bir parti daha kurulmuştur.--
1950’deki seçimleri gizli oy, açık tasnif ile büyük bir çoğunlukla Demokrat Parti kazanmıştır.--
Not : Cumhuriyet Halk Partisi’nden sonra iktidara gelen ilk parti Demokrat Parti’dir.--