By_N4rK0ZzZzz
- 10 Ocak 2023
- 2,049 Mesaj
Türkiye 6 Şubat Pazartesi sabah 04.17’de merkez üssü Kahramanmaraş olan zelzeleyle sarsıldı. 10 vilayette ve Suriye’de yıkıcı tesirleri olan sarsıntının yarattığı şok devam ederken ilerleyen saatlerde 13.24’te 7,6 şiddetinde bir zelzele daha meydana geldi. Zelzeleler Türkiye’yi derinden sarsarken, yaşanan felaket tüm dünyanın dikkatini çekti.
Depremin 5. gününde arama kurtarma çalışmaları devam ederken dünya basını da uzman görüşlerine yer vererek zelzelesi mercek altına alıyor. Son olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin başşehri Washington’un en büyük ve en eski gazetesi olan Washington Post, sarsıntının neden olduğu ölümlerin önlenip önlenip önlenemeyeceğini uzmanlara sordu.
Çoğu sismologun, dünyada telaş duydukları farklı noktalar var. Bu tasalar, bilhassa “sismik boşluklar” olarak isimlendirilen, bilinen fay bölgelerinin alışılmadık derecede uzun bir müddet boyunca kırılmamış kısımları için geçerli. Hatta bu uzun müddetler, insanların muhafazasını indirmesine bile neden oluyor.
Örneğin, Türkiye’de bu hafta kırılan Doğu Anadolu fayı, bilim insanları ve hükümet yetkilileri tarafından düzgün biliniyordu, lakin en azından geçen yüzyılda yıkıcı bir zelzeleye neden olmamıştı.
“BİNA YÖNETMELİKLERİ TİTİZLİKLE UYGULANMIYOR”
Yerbilimcilere nazaran; büyük sarsıntılardan kaynaklanan ölümlerin ve yıkımların birden fazla, daha âlâ inşaat uygulamalarıyla önlenebilir. Türkiye, zelzele risklerine karşı korunmak için bina yönetmeliklerini uygulamaya koydu, lakin bu haftaki trajedi, bilim insanları ortasında, gereğince titizlikle uygulanmadığına dair var olan kaygılarını haklı çıkardı. İnsan davranışı ve yatırımı çoklukla tecrübe tarafından motive ediliyor. Bu nedenle, bina yönetmelikleri uygulansa bile, daha acil problemler ön plana çıkabiliyor. Bu da yapıları savunmasız kalmasına neden oluyor.
Washington Üniversitesi’nden sismolog olan Harold Tobin de bu görüşte: “Belirli bir fay hiçbir şey yamadan kuşaklarca bekleyebilir; lakin birebir vakitte da saniyeler ila dakikalar içinde de kıyameti koparabilir. Bir fayın sarsıntıları ortasında birkaç yüz yıl geçmesi hayli olağan, bu nedenle de insan bu tehlikeyi hatırlamıyor.”
DOĞU ANADOLU FAYI İÇİN UYARMIŞLAR
Türkiye, yer kabuğunun üç kesiminin birbirine çarptığı bir kavşakta yer alan sismik olarak faal, sıcak bir bölge. Yıllardır bilim dünyasının en çok ilgi gösterdiği fay Türkiye’de farklı bir fay olan Kuzey Anadolu Fayı oldu. Büyük zelzeleler fay boyunca ilerledi ve Marmara Denizi’nin altında sismik bir boşluk bırakarak, dünyanın en kalabalık kentlerinden İstanbul’a tehlikeli bir biçimde yakınlaştı.
Bilim insanları da bilhassa bu fayı merkezlerine alarak bu bölgede büyük bir sarsıntının gerçekleşeceğine dair uyardılar. Buna karşılık, Doğu Anadolu Fayı, 1960’larda başlayan çağdaş sismik izleme devrinde, 6.0 büyüklüğünde sarsıntı yaşamıştı. Fakat 2020’de bilim insanlarından oluşan bir takım, faydaki bir kırılmanın neden olduğu 6,8 büyüklüğündeki bir sarsıntıyla ilgili detaylı bir çalışma yayınladı.
Bu haftaki 7,8 büyüklüğündeki zelzele bu nedenle aslında bekleniyordu, lakin birebir vakitte da şaşırtıcıydı zira beklenenden çok daha kuvvetli bir zelzele oldu.
“ÖLÜMCÜL OLABİLECEĞİNİ BİLİYORDUK”
Washington Post’un görüş aldığı uzmanlar ortasında bulunan ve Türkiye’de doğup büyümüş fakat Colorado’da yaşayan sarsıntı jeoloğu Ezgi Karasözen de bu hususta ikazlarda bulunduklarını belirtiyor. Karasözen, “Bu fayın potansiyelini biliyorduk, ne kadar ölümcül olabileceğini biliyorduk” diyor.
Yine de sismolojik datalardan, tarihi ve mahallî hesaplardan yararlanan bilim insanları bile, bazen modelleri fakat bir zelzele meydana geldikten sonra net bir halde görebilir. Columbia’dan Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi’nde jeofizikçi olan Michael Steckler da “Bazen zelzele beklediğinizden daha büyük olabilir” diyor. Steckler, Japonya’daki sarsıntısı örnek veriyor ve Tohoku kentinde 7,0 ila 7,5 büyüklüğünde bir zelzele için temel bir beklenti olduğunu, lakin 2011’de 9.0 büyüklüğünde ölümcül bir sarsıntının bir tsunamiye neden olduğuna da dikkat çekiyor: “Geriye dönüp bakıldığında, artık bu bölgede yaklaşık bin yılda bir 9 büyüklüğünde zelzele olduğu ortaya çıktı.”
DEPREMİ VARSAYIM EDEMESELER DE ÖLÜMLERİN NASIL ÖNLENECEĞİNİ BİLİYORLAR
Bilim insanları sarsıntıları iddia edemese yahut önleyemese de vefatları nasıl önleyeceklerini biliyorlar. Bir jeofizikçi olan Tom Parsons da bu bahisteki eski bir deyişi hatırlatıyor: “Depremler insanları öldürmez, binalar insanları öldürür.”
Bilim insanlarını en çok üzen şey, bina yönetmelikleri varken bile, yönetmeliklere uyulmaması yahut bu yönetmeliklerin uygulanmaması nedeniyle insanların risk altında kalması.
İstanbul’da Boğaziçi Üniversitesi’nde zelzele mühendisliği kısmının kurucusu Mustafa Erdik, Washington Post’a gönderdiği bir e-postada Türkiye’deki sıkıntıların “mevzuata uygunluk derecesinde” yattığını söylüyor.
Karasözen de Twitter’daki paylaşımında Malatya’dan sarsıntı standartlarına uygun olduğu belirtilen bir konutun fotoğrafını paylaşırken binanın bu hafta sarsıntıda çöktüğünü belirtip şunları yazdı: “Yerbilimciler ve mühendisler olarak DAHA FAZLA NE YAPABİLİRİZ?!”
Karasözen sık sık Türkiye’nin ve emsal fay sistemlerinin olduğu İran’ın tehlike altında olduğuna vurgu yapıyor. Olağanda de ülkesinde yaşanan sarsıntıdan sonra yakınlarının durumunu öğrenip sismik dalga yayılımı, sismik sonrası deformasyon ve artçı sarsıntılar fiziği üzerine çalışmalara başlasa da bu sefer bunu yapamadığını belirtiyor.
Karasözen, paylaştığı tweet’te “Elbette farklı bir zelzele. Enkazın altında kalmış insanlardan gelen tüm tweet’leri görmek… Bu çok fazla” diyerek tüm gücünü de bağış toplamaya harcıyor.
Depremin 5. gününde arama kurtarma çalışmaları devam ederken dünya basını da uzman görüşlerine yer vererek zelzelesi mercek altına alıyor. Son olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin başşehri Washington’un en büyük ve en eski gazetesi olan Washington Post, sarsıntının neden olduğu ölümlerin önlenip önlenip önlenemeyeceğini uzmanlara sordu.
Çoğu sismologun, dünyada telaş duydukları farklı noktalar var. Bu tasalar, bilhassa “sismik boşluklar” olarak isimlendirilen, bilinen fay bölgelerinin alışılmadık derecede uzun bir müddet boyunca kırılmamış kısımları için geçerli. Hatta bu uzun müddetler, insanların muhafazasını indirmesine bile neden oluyor.
Örneğin, Türkiye’de bu hafta kırılan Doğu Anadolu fayı, bilim insanları ve hükümet yetkilileri tarafından düzgün biliniyordu, lakin en azından geçen yüzyılda yıkıcı bir zelzeleye neden olmamıştı.
“BİNA YÖNETMELİKLERİ TİTİZLİKLE UYGULANMIYOR”
Yerbilimcilere nazaran; büyük sarsıntılardan kaynaklanan ölümlerin ve yıkımların birden fazla, daha âlâ inşaat uygulamalarıyla önlenebilir. Türkiye, zelzele risklerine karşı korunmak için bina yönetmeliklerini uygulamaya koydu, lakin bu haftaki trajedi, bilim insanları ortasında, gereğince titizlikle uygulanmadığına dair var olan kaygılarını haklı çıkardı. İnsan davranışı ve yatırımı çoklukla tecrübe tarafından motive ediliyor. Bu nedenle, bina yönetmelikleri uygulansa bile, daha acil problemler ön plana çıkabiliyor. Bu da yapıları savunmasız kalmasına neden oluyor.
Washington Üniversitesi’nden sismolog olan Harold Tobin de bu görüşte: “Belirli bir fay hiçbir şey yamadan kuşaklarca bekleyebilir; lakin birebir vakitte da saniyeler ila dakikalar içinde de kıyameti koparabilir. Bir fayın sarsıntıları ortasında birkaç yüz yıl geçmesi hayli olağan, bu nedenle de insan bu tehlikeyi hatırlamıyor.”
DOĞU ANADOLU FAYI İÇİN UYARMIŞLAR
Türkiye, yer kabuğunun üç kesiminin birbirine çarptığı bir kavşakta yer alan sismik olarak faal, sıcak bir bölge. Yıllardır bilim dünyasının en çok ilgi gösterdiği fay Türkiye’de farklı bir fay olan Kuzey Anadolu Fayı oldu. Büyük zelzeleler fay boyunca ilerledi ve Marmara Denizi’nin altında sismik bir boşluk bırakarak, dünyanın en kalabalık kentlerinden İstanbul’a tehlikeli bir biçimde yakınlaştı.
Bilim insanları da bilhassa bu fayı merkezlerine alarak bu bölgede büyük bir sarsıntının gerçekleşeceğine dair uyardılar. Buna karşılık, Doğu Anadolu Fayı, 1960’larda başlayan çağdaş sismik izleme devrinde, 6.0 büyüklüğünde sarsıntı yaşamıştı. Fakat 2020’de bilim insanlarından oluşan bir takım, faydaki bir kırılmanın neden olduğu 6,8 büyüklüğündeki bir sarsıntıyla ilgili detaylı bir çalışma yayınladı.
Bu haftaki 7,8 büyüklüğündeki zelzele bu nedenle aslında bekleniyordu, lakin birebir vakitte da şaşırtıcıydı zira beklenenden çok daha kuvvetli bir zelzele oldu.
“ÖLÜMCÜL OLABİLECEĞİNİ BİLİYORDUK”
Washington Post’un görüş aldığı uzmanlar ortasında bulunan ve Türkiye’de doğup büyümüş fakat Colorado’da yaşayan sarsıntı jeoloğu Ezgi Karasözen de bu hususta ikazlarda bulunduklarını belirtiyor. Karasözen, “Bu fayın potansiyelini biliyorduk, ne kadar ölümcül olabileceğini biliyorduk” diyor.
Yine de sismolojik datalardan, tarihi ve mahallî hesaplardan yararlanan bilim insanları bile, bazen modelleri fakat bir zelzele meydana geldikten sonra net bir halde görebilir. Columbia’dan Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi’nde jeofizikçi olan Michael Steckler da “Bazen zelzele beklediğinizden daha büyük olabilir” diyor. Steckler, Japonya’daki sarsıntısı örnek veriyor ve Tohoku kentinde 7,0 ila 7,5 büyüklüğünde bir zelzele için temel bir beklenti olduğunu, lakin 2011’de 9.0 büyüklüğünde ölümcül bir sarsıntının bir tsunamiye neden olduğuna da dikkat çekiyor: “Geriye dönüp bakıldığında, artık bu bölgede yaklaşık bin yılda bir 9 büyüklüğünde zelzele olduğu ortaya çıktı.”
DEPREMİ VARSAYIM EDEMESELER DE ÖLÜMLERİN NASIL ÖNLENECEĞİNİ BİLİYORLAR
Bilim insanları sarsıntıları iddia edemese yahut önleyemese de vefatları nasıl önleyeceklerini biliyorlar. Bir jeofizikçi olan Tom Parsons da bu bahisteki eski bir deyişi hatırlatıyor: “Depremler insanları öldürmez, binalar insanları öldürür.”
Bilim insanlarını en çok üzen şey, bina yönetmelikleri varken bile, yönetmeliklere uyulmaması yahut bu yönetmeliklerin uygulanmaması nedeniyle insanların risk altında kalması.
İstanbul’da Boğaziçi Üniversitesi’nde zelzele mühendisliği kısmının kurucusu Mustafa Erdik, Washington Post’a gönderdiği bir e-postada Türkiye’deki sıkıntıların “mevzuata uygunluk derecesinde” yattığını söylüyor.
Karasözen de Twitter’daki paylaşımında Malatya’dan sarsıntı standartlarına uygun olduğu belirtilen bir konutun fotoğrafını paylaşırken binanın bu hafta sarsıntıda çöktüğünü belirtip şunları yazdı: “Yerbilimciler ve mühendisler olarak DAHA FAZLA NE YAPABİLİRİZ?!”
Karasözen sık sık Türkiye’nin ve emsal fay sistemlerinin olduğu İran’ın tehlike altında olduğuna vurgu yapıyor. Olağanda de ülkesinde yaşanan sarsıntıdan sonra yakınlarının durumunu öğrenip sismik dalga yayılımı, sismik sonrası deformasyon ve artçı sarsıntılar fiziği üzerine çalışmalara başlasa da bu sefer bunu yapamadığını belirtiyor.
Karasözen, paylaştığı tweet’te “Elbette farklı bir zelzele. Enkazın altında kalmış insanlardan gelen tüm tweet’leri görmek… Bu çok fazla” diyerek tüm gücünü de bağış toplamaya harcıyor.