SİBER GÜVENLİK ELEMANININ ÖZELLİKLERİ
Siber güvenlik elemanı, bir kurumun bilgisayar sistemlerini, ağlarını, verilerini ve kritik uygulamalarını, kötü niyetli saldırılardan veya veri sızıntılarından korumak için gerekli önlemleri alan ve uygulayan kişidir. Bu kişiler, siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik analisti, siber güvenlik mühendisi gibi farklı unvanlarla da anılabilir.
Siber güvenlik elemanının özellikleri şunlardır:
- Bilgisayar sistemleri, ağlar, yazılım uygulamaları ve veri güvenliği konusunda derin bilgi ve tecrübeye sahip olmalıdır.
- Siber tehditleri tanımlayabilme, analiz edebilme, önleyebilme ve müdahale edebilme yeteneğine sahip olmalıdır.
- Güncel siber güvenlik araçları, teknikleri ve standartları hakkında bilgi sahibi olmalı ve bunları etkin bir şekilde kullanabilmelidir.
- Kurumun siber güvenlik politikalarına, prosedürlerine ve mevzuatına uygun hareket etmeli ve bunları uygulamalıdır.
- Siber güvenlik risklerini değerlendirebilme, raporlayabilme ve yönetebilme becerisine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik olaylarına karşı hızlı, etkili ve profesyonel bir şekilde yanıt verebilme kapasitesine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik konusunda sürekli öğrenme, gelişme ve kendini yenileme motivasyonuna sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik ekipleriyle ve diğer ilgili birimlerle iyi bir iletişim ve işbirliği kurabilme yetkinliğine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik farkındalığını artırmak için son kullanıcı eğitimleri düzenleyebilme ve tavsiyelerde bulunabilme kabiliyetine sahip olmalıdır.
Siber Güvenlik Uzmanının Görev ve Sorumlulukları
Siber güvenlik uzmanları, kurumun bilgi ve ağ sistemlerini korumak için çeşitli faaliyetler yürüten kişilerdir. Bu faaliyetler şu şekilde gruplandırılabilir:
- Önleyici faaliyetler: Bu faaliyetler, siber saldırıların oluşmasını engellemek veya etkisini azaltmak için yapılır. Önleyici faaliyetler şunları içerir:
- Kurumda kullanılan bilgi ve güvenlik sistemlerinin bir listesini oluşturmak ve güncellemek
- Kurum çalışanlarını ve yöneticilerini siber güvenlik konusunda bilinçlendirmek ve eğitmek
- Sistemlerdeki güvenlik zafiyetlerini düzenli olarak taramak ve gidermek
- Sistemlere sızma girişimlerinde kullanılan araç ve yöntemleri takip etmek ve bunlara karşı önlemler almak
- Siber olay yönetimi faaliyetleri: Bu faaliyetler, siber saldırıların tespiti, analizi, müdahalesi ve raporlanması için yapılır. Siber olay yönetimi faaliyetleri şunları içerir:
- Siber saldırıların kaynaklarını, yöntemlerini, hedeflerini ve etkilerini incelemek
- Siber saldırılara karşı uygun aksiyonları belirlemek ve uygulamak
- Siber saldırıların durumunu, sonuçlarını ve alınan önlemleri takip etmek ve kaydetmek
- Siber saldırıların nedenlerini, etkilerini ve önerilerini içeren raporlar hazırlamak ve ilgili kişi ve kurumlara sunmak
- Siber güvenlik risk analizi ve yönetimi faaliyetleri: Bu faaliyetler, siber güvenlik risklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi, önceliklendirilmesi ve yönetilmesi için yapılır. Siber güvenlik risk analizi ve yönetimi faaliyetleri şunları içerir:
- Siber güvenlik analiz çalışmalarına destek vermek ve sonuçları değerlendirmek
- Kullanılan sistemlerin güvenlik seviyesini ve performansını ölçmek ve iyileştirmek
- Siber güvenlik risklerini tanımlamak, sınıflandırmak ve puanlamak
- Siber güvenlik risklerini azaltmak veya ortadan kaldırmak için stratejiler geliştirmek ve uygulamak
- Siber güvenlik risklerinin durumunu, etkilerini ve alınan önlemleri takip etmek ve raporlamak
Siber güvenlik uzmanının diğer bazı görev ve sorumlulukları ise şunlardır:
- İş sağlığı ve güvenliği prosedürlerini uygulamak: Siber güvenlik uzmanı, çalışma ortamında sağlık ve güvenlik kurallarına uygun davranmak, olası tehlikeleri önlemek veya bildirmek, iş kazaları ve meslek hastalıklarından korunmak için gerekli tedbirleri almak zorundadır.
- Acil durum prosedürlerini uygulamak: Siber güvenlik uzmanı, yangın, deprem, terör, salgın gibi acil durumlarda kurumun belirlediği prosedürlere göre hareket etmek, ilgili birimlerle koordinasyon sağlamak, acil durum ekiplerine destek vermek zorundadır.
- Kalite ve verimlilik çalışmalarına katılmak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kalite ve verimlilik hedeflerine ulaşması için çalışmalar yapmak, kalite yönetim sistemlerine uyum sağlamak, sürekli iyileştirme faaliyetlerine katılmak zorundadır.
- İş organizasyonu yapmak: Siber güvenlik uzmanı, iş planı ve programı hazırlamak, iş akışını düzenlemek, iş bölümü ve koordinasyonu sağlamak, iş süreçlerini izlemek ve değerlendirmek zorundadır.
- Faaliyetler için yazılım, donanım ve ekipman temin etmek: Siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik faaliyetlerini yürütmek için gerekli olan yazılım, donanım ve ekipmanları belirlemek, temin etmek, kurmak, test etmek, bakım ve güncelleme yapmak zorundadır.
- Yazılım sistemlerinin, ağların ve veri merkezlerinin geliştirilmesi sırasında güvenlik önlemlerini almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kullandığı veya geliştirdiği yazılım sistemlerinin, ağların ve veri merkezlerinin güvenliğini sağlamak için gerekli olan güvenlik politikalarını, standartlarını, prosedürlerini ve kontrollerini belirlemek, uygulamak, denetlemek zorundadır.
- Kurumun bilgi ve ağ sistemindeki saldırı zaaflarını tespit etmek, bu zaaflara karşı önlem almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemindeki güvenlik açıklarını, zafiyetlerini, hatalarını, eksikliklerini tespit etmek, bunları gidermek veya önlemek için gerekli olan güvenlik güncellemelerini, yamalarını, ayarlarını yapmak zorundadır.
- Siber saldırılarla mücadele etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemine yönelik siber saldırıları engellemek, durdurmak, geri püskürtmek için gerekli olan teknik ve yasal müdahaleleri yapmak zorundadır.
- Bilgi sistemini yetkisiz erişime veya kullanıma karşı korumak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi sistemine erişim ve kullanım haklarını belirlemek, yetkilendirmek, denetlemek, yetkisiz erişim veya kullanım girişimlerini tespit etmek, engellemek, raporlamak zorundadır.
- Donanım ve yazılımdaki güvenlik açıklarını ve riskleri değerlendirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kullandığı veya satın aldığı donanım ve yazılımların güvenlik seviyesini ve risklerini analiz etmek, güvenlik testleri yapmak, güvenlik raporları hazırlamak zorundadır.
- Riskleri önceliklendirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun karşı karşıya olduğu siber güvenlik risklerini öncelik sırasına göre sıralamak, en kritik ve acil olan risklere öncelik vermek, riskleri yönetmek için kaynak ve zaman tahsis etmek zorundadır.
- Son kullanıcı cihazlarındaki tehditlere müdahale etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurum çalışanlarının kullandığı bilgisayar, tablet, telefon gibi cihazlardaki siber güvenlik tehditlerini tespit etmek, bunlara karşı koruyucu ve müdahale edici önlemler almak, cihazları güvenli bir şekilde kullanmaları için çalışanları bilgilendirmek zorundadır.
- Zararlı yazılımlara karşı koymak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemine bulaşabilecek virüs, truva atı, solucan, fidye yazılımı, casus yazılım, reklam yazılımı gibi zararlı yazılımları tespit etmek, bunları temizlemek, engellemek, önlemek için gerekli olan araçları kullanmak, güvenlik yazılımlarını güncellemek, yedekleme yapmak zorundadır.
- Bilişim ve ağ altyapısını güvence altına almanın en etkili yollarını belirlemek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilişim ve ağ altyapısının güvenliğini sağlamak için en uygun ve etkili yöntemleri araştırmak, analiz etmek, karşılaştırmak, seçmek, uygulamak zorundadır.
- Güvenlik stratejilerini test etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun uyguladığı veya uygulamayı planladığı güvenlik stratejilerinin işlevselliğini, etkinliğini, uyumluluğunu test etmek, test sonuçlarını değerlendirmek, iyileştirme önerileri sunmak zorundadır.
- Güvenlik duvarlarını sistem ve ağ altyapılarına inşa etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarını dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı korumak için güvenlik duvarları kurmak, yapılandırmak, yönetmek, güncellemek zorundadır.
- İzinsiz giriş ve siber saldırıların tespiti için sistemleri sürekli olarak izlemek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarında izinsiz giriş veya siber saldırı olup olmadığını sürekli olarak izlemek, izleme araçları kullanmak, izleme verilerini analiz etmek, anormal veya şüpheli aktiviteleri raporlamak zorundadır.
- Siber saldırılara karşı en yüksek performansı gösterecek ürünleri planlamak ve kullanmak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun siber saldırılara karşı en iyi şekilde savunma yapabilmesi için gerekli olan ürünleri planlamak, seçmek, satın almak, kurmak, kullanmak, değerlendirmek zorundadır.
- Kişisel mesleki gelişimini sağlamak: Siber güvenlik uzmanı, mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmek, yeni teknoloji ve yöntemleri öğrenmek, sertifika ve eğitim programlarına katılmak, mesleki yayınları takip etmek zorundadır.
- Takım arkadaşlarının mesleki gelişimini desteklemek: Siber güvenlik uzmanı, takım arkadaşlarının mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmak, onlara rehberlik ve mentorluk yapmak, işbirliği ve koordinasyonu sağlamak zorundadır.
- Kurum paydaşlarını güvenlik faaliyetlerinden haberdar etmek için raporlar hazırlamak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun yöneticileri, çalışanları, müşterileri, tedarikçileri, ortakları gibi paydaşlarını siber güvenlik faaliyetleri hakkında bilgilendirmek, güvenlik durumu, riskler, önlemler, öneriler gibi konularda raporlar hazırlamak, sunmak zorundadır.
- Saldırıları veya izinsiz girişleri tespit etmek, azaltıcı önlemler almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarına yönelik saldırı veya izinsiz girişleri tespit etmek, bunların kaynaklarını, yöntemlerini, hedeflerini, etkilerini belirlemek, saldırı veya izinsiz girişleri durdurmak, engellemek, geri çevirmek için azaltıcı önlemler almak zorundadır.
- Saldırganlar tarafından kullanılan yeni yöntemleri analiz etmek: Siber güvenlik uzmanı, siber saldırganların kullandığı veya kullanabileceği yeni araç, teknik, taktik, prosedürleri analiz etmek, bunların nasıl çalıştığını, nasıl tespit edilebileceğini, nasıl engellenebileceğini öğrenmek zorundadır.
- Saldırıları engellemek için yeni trendler, stratejiler ve prosedürler hakkında güncel bilgi sahibi olmak: Siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik alanındaki yeni trendleri, stratejileri, prosedürleri takip etmek, bunları değerlendirmek, uygulamak zorundadır.
- Saldırılar karşısında oluşabilecek kayıpları asgari düzeye indirmek: Siber güvenlik uzmanı, siber saldırıların kurumun sistem ve ağ altyapılarına, verilerine, iş süreçlerine, itibarına, mali durumuna verebileceği zararları asgari düzeye indirmek için gerekli olan önleyici, müdahale edici, iyileştirici faaliyetleri yürütmek zorundadır.
- Yeni algoritmalar ve uygulamalar geliştirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun siber güvenlik ihtiyaçlarına uygun olarak yeni algoritmalar ve uygulamalar geliştirmek, bunları test etmek, uygulamak, geliştirmek zorundadır.
Siber Güvenlik Uzmanının Özellikleri, Bilgi ve Becerileri
Siber güvenlik uzmanı, bir kurumun bilgi sistemlerini, ağlarını ve verilerini siber saldırılara karşı korumakla görevli kişidir. Siber güvenlik uzmanı, siber tehditleri analiz eder, güvenlik açıklarını tespit eder, güvenlik politikaları ve prosedürleri belirler, güvenlik araçları ve teknikleri kullanır, güvenlik testleri yapar, siber olaylara müdahale eder, siber güvenlik farkındalığı oluşturur ve raporlar hazırlar. Siber güvenlik uzmanı, aynı zamanda kurumun çalışanlarını, müşterilerini ve iş ortaklarını siber güvenlik konusunda eğitir ve bilgilendirir.
Siber güvenlik uzmanı olmak için, aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olmak gerekir:
- Adli bilişim süreci hakkında bilgi: Adli bilişim, siber suçlarla ilgili kanıtları toplamak, analiz etmek ve sunmak için kullanılan bir bilim dalıdır. Adli bilişim süreci, siber olayların nedenlerini, kaynaklarını, etkilerini ve sorumlularını belirlemek için iz kayıtları, veriler, dosyalar, ağ trafiği, şifreler, şifreleme yöntemleri, zararlı yazılımlar ve diğer unsurları inceler. Adli bilişim süreci, siber güvenlik uzmanının siber olaylara müdahale etmesine, delilleri korumasına ve raporlamasına yardımcı olur.
- Ağ teknolojileri bilgisi: Ağ teknolojileri, bilgisayarların, sunucuların, cihazların ve diğer sistemlerin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan donanım, yazılım ve protokoller bütünüdür. Ağ teknolojileri, siber güvenlik uzmanının kurumun ağ altyapısını anlamasına, ağ güvenliğini sağlamasına, ağ performansını izlemesine, ağ sorunlarını gidermesine ve ağ saldırılarını önlemesine veya tespit etmesine olanak tanır.
- Ağ ve güvenlik cihazları hakkında bilgi: Ağ ve güvenlik cihazları, ağ trafiğini yönlendiren, kontrol eden, filtreleyen, izleyen, koruyan ve analiz eden donanım ürünleridir. Ağ ve güvenlik cihazları, siber güvenlik uzmanının ağ bağlantısını kurmasına, ağ erişimini yönetmesine, ağ güvenliğini artırmasına, ağ saldırılarını engellemesine veya tespit etmesine yardımcı olur. Ağ ve güvenlik cihazları arasında yönlendiriciler, anahtarlayıcılar, güvenlik duvarları, ağ geçitleri, ağ izleyicileri, ağ analizörleri, ağ algılayıcıları, ağ önleyicileri, ağ tarama cihazları, ağ test cihazları, ağ yedekleme cihazları, ağ optimizasyon cihazları, ağ sanallaştırma cihazları, ağ erişim kontrol cihazları, ağ kimlik doğrulama cihazları, ağ şifreleme cihazları, ağ sızma testi cihazları ve ağ güvenlik yönetimi cihazları gibi ürünler bulunur.
- Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi süreçleri hakkında bilgi: Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi, kurumun bilgi sistemlerine yönelik potansiyel tehditleri, zayıflıkları, etkileri ve olasılıkları belirleyen, değerlendiren, önceliklendiren, azaltan, izleyen ve raporlayan süreçlerdir. Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği ihtiyaçlarını tanımlamasına, bilgi güvenliği hedeflerini belirlemesine, bilgi güvenliği risklerini yönetmesine, bilgi güvenliği kontrollerini uygulamasına, bilgi güvenliği performansını ölçmesine ve bilgi güvenliği sürekli iyileştirme sağlamasına yardımcı olur.
- Bilgi güvenliği yönetim sistemi standartları ve uygulama teknikleri bilgisi: Bilgi güvenliği yönetim sistemi (BGYS), kurumun bilgi varlıklarını korumak için planladığı, uyguladığı, izlediği, gözden geçirdiği ve iyileştirdiği politika, prosedür, yöntem, araç ve kaynaklardan oluşan bir sistemdir. BGYS, ulusal ve uluslararası standartlara, yasalara, yönetmeliklere, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için kurulur. BGYS, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği stratejisini oluşturmasına, bilgi güvenliği yönetimini sağlamasına, bilgi güvenliği denetimini yapmasına ve bilgi güvenliği sertifikasyonunu almasına yardımcı olur. BGYS standartları arasında ISO/IEC 27001, ISO/IEC 27002, ISO/IEC 27005, ISO/IEC 27032, ISO/IEC 27035, ISO/IEC 29100, ISO/IEC 31000, NIST SP 800-53, NIST SP 800-37, NIST SP 800-30, NIST SP 800-39, COBIT 5, ITIL, PCI DSS, HIPAA, GDPR, KVKK ve diğerleri bulunur.
- Bilgi sistemleri envanteri oluşturma bilgi ve becerisi: Bilgi sistemleri envanteri, kurumun kullandığı bilgi sistemlerinin türünü, sayısını, konumunu, özelliklerini, bağlantılarını, ilişkilerini, sorumluluklarını, sahipliklerini, durumlarını ve diğer bilgilerini içeren bir listesidir. Bilgi sistemleri envanteri, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi sistemlerini tanımasına, bilgi sistemlerinin güvenlik gereksinimlerini belirlemesine, bilgi sistemlerinin güvenlik risklerini değerlendirmesine, bilgi sistemlerinin güvenlik kontrollerini uygulamasına, bilgi sistemlerinin güvenlik durumunu izlemesine ve bilgi sistemlerinin güvenlik raporlarını hazırlamasına yardımcı olur.
- Bilgi sistemleri kaynakları hakkında bilgi: Bilgi sistemleri kaynakları, bilgi sistemlerinin çalışması için gerekli olan donanım, yazılım, veri, insan, süreç, enerji, ağ, bütçe, zaman, mekan ve diğer unsurlardır. Bilgi sistemleri kaynakları, siber güvenlik uzmanının bilgi sistemlerinin kapasitesini, performansını, verimliliğini, uyumluluğunu, güvenilirliğini ve güvenliğini sağlamasına, bilgi sistemlerinin kaynaklarını planlamasına, tahsis etmesine, kullanmasına, korumasına, yedeklemesine, geri yüklemesine, optimize etmesine ve raporlamasına yardımcı olur.
- Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri bilgisi: Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri, bilgisayarın işlevlerini yerine getirmesini sağlayan fiziksel bileşenlerdir. Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri, siber güvenlik uzmanının bilgisayarın kurulumunu, bakımını, onarımını, yükseltmesini, testini, güvenliğini ve performansını sağlamasına, bilgisayarın donanım sorunlarını gidermesine, bilgisayarın donanım kaynaklarını yönetmesine ve raporlamasına yardımcı olur. Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri arasında anakart, işlemci, bellek, sabit disk, ekran kartı, ses kartı, ağ kartı, güç kaynağı, kasa, monitör, klavye, fare, yazıcı, tarayıcı, kamera, mikrofon, hoparlör, modem, USB bellek, harici disk, CD/DVD sürücü, kart okuyucu ve diğerleri bulunur.
- Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçlarını belirleme becerisi: Bilişim altyapısı, kurumun bilgi sistemlerinin çalışmasını sağlayan donanım, yazılım, veri, ağ, insan, süreç ve diğer kaynaklardan oluşan bir bütündür. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, bilişim altyapısının siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan politika, prosedür, yöntem, araç, kaynak, standart, yasa, yönetmelik, sözleşme ve diğer gerekliliklerdir. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçlarını belirleme becerisi, siber güvenlik uzmanının bilişim altyapısının mevcut durumunu analiz etmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik risklerini değerlendirmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik hedeflerini tanımlamasına, bilişim altyapısının siber güvenlik kontrollerini seçmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik planını hazırlamasına ve uygulamasına yardımcı olur.
- Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları hakkında bilgi: Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, bilişim altyapısının siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan politika, prosedür, yöntem, araç, kaynak, standart, yasa, yönetmelik, sözleşme ve diğer gerekliliklerdir. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, siber güvenlik uzmanının bilişim altyapısının siber güvenlik durumunu izlemesine, bilişim altyapısının siber güvenlik uyumunu sağlamasına, bilişim altyapısının siber güvenlik denetimini yapmasına, bilişim altyapısının siber güvenlik raporlarını hazırlamasına ve bilişim altyapısının siber güvenlik iyileştirme önerilerini sunmasına yardımcı olur. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, kurumun sektörüne, büyüklüğüne, faaliyet alanına, hizmet verdiği müşterilere, iş ortaklarına, çalışanlarına, bilgi varlıklarına, bilgi sistemlerine, ağlarına, verilerine, süreçlerine, risk profiline, hedeflerine, stratejisine, vizyonuna, misyonuna, değerlerine ve diğer unsurlarına göre değişiklik gösterebilir.
- Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları çalışmaya hazır hâle getirme becerisi: Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanlar, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu bilgisayar, sunucu, cihaz, ağ, güvenlik, test, analiz, arşivleme, yedekleme, geri yükleme, optimizasyon, sanallaştırma, sızma testi, adli bilişim, raporlama ve diğer yazılım, donanım ve ekipmanlardır. Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları çalışmaya hazır hâle getirme becerisi, siber güvenlik uzmanının gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Dijital arşivleme işlemleri hakkında bilgi: Dijital arşivleme, kurumun bilgi sistemlerinde üretilen, alınan, gönderilen, işlenen, saklanan, paylaşılan ve kullanılan verilerin, dosyaların, belgelerin, raporların, kayıtların, logların, kanıtların ve diğer dijital materyallerin sistematik, güvenli, kalıcı ve erişilebilir bir şekilde saklanması, yönetilmesi, korunması ve sunulması işlemleridir. Dijital arşivleme, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi varlıklarını korumasına, kurumun yasal, sözleşmesel, standart ve diğer gerekliliklere uyum sağlamasına, kurumun bilgi sistemlerinin performansını ve verimliliğini artırmasına, kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylara karşı dayanıklılığını sağlamasına, kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylardan sonra geri yüklenmesine ve kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylara ilişkin kanıt sunmasına yardımcı olur.
- Dijital arşivleme becerisi: Dijital arşivleme, kurumun bilgi sistemlerinde üretilen, alınan, gönderilen, işlenen, saklanan, paylaşılan ve kullanılan verilerin, dosyaların, belgelerin, raporların, kayıtların, logların, kanıtların ve diğer dijital materyallerin sistematik, güvenli, kalıcı ve erişilebilir bir şekilde saklanması, yönetilmesi, korunması ve sunulması işlemleridir. Dijital arşivleme becerisi, siber güvenlik uzmanının dijital arşivleme politikaları ve prosedürleri belirlemesine, dijital arşivleme araçları ve teknikleri kullanmasına, dijital arşivleme standartları ve formatları uygulamasına, dijital arşivleme süreçleri ve kontrolleri izlemesine, dijital arşivleme sorunlarını gidermesine, dijital arşivleme raporları hazırlamasına ve dijital arşivleme iyileştirme önerileri sunmasına yardımcı olur.
- Ekip yönetimi becerisi: Ekip yönetimi, bir grup insanın belirli bir amaç doğrultusunda birlikte çalışmasını sağlayan, koordine eden, motive eden, geliştiren, değerlendiren ve ödüllendiren süreçlerdir. Ekip yönetimi, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerini planlamasına, siber güvenlik ekiplerini kurmasına, siber güvenlik ekiplerine liderlik etmesine, siber güvenlik ekiplerinin iletişimini, işbirliğini, uyumunu, performansını ve verimliliğini sağlamasına, siber güvenlik ekiplerinin sorunlarını çözmesine, siber güvenlik ekiplerinin eğitimini, gelişimini, değerlendirmesini ve ödüllendirmesini yapmasına yardımcı olur.
- Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipman hakkında bilgi: Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipmanlar, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu bilgisayar, sunucu, cihaz, ağ, güvenlik, test, analiz, arşivleme, yedekleme, geri yükleme, optimizasyon, sanallaştırma, sızma testi, adli bilişim, raporlama ve diğer yazılım, donanım ve ekipmanlardır. Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipman hakkında bilgi, siber güvenlik uzmanının gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları seçmesine, satın almasına, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenli ağ ve internet bağlantısı kurulum bilgisi ve uygulama becerisi: Güvenli ağ ve internet bağlantısı, kurumun bilgi sistemlerinin, ağlarının ve verilerinin siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan ağ ve internet bağlantısıdır. Güvenli ağ ve internet bağlantısı, siber güvenlik uzmanının kurumun ağ altyapısını kurmasına, ağ erişimini yönetmesine, ağ güvenliğini sağlamasına, ağ performansını izlemesine, ağ sorunlarını gidermesine ve ağ saldırılarını önlemesine veya tespit etmesine yardımcı olur. Güvenli ağ ve internet bağlantısı kurulum bilgisi ve uygulama becerisi, siber güvenlik uzmanının güvenli ağ ve internet bağlantısı için gerekli olan ağ ve güvenlik cihazlarını, ağ ve güvenlik yazılımlarını, ağ ve güvenlik protokollerini, ağ ve güvenlik standartlarını, ağ ve güvenlik testlerini, ağ ve güvenlik yöntemlerini, ağ ve güvenlik araçlarını ve ağ ve güvenlik tekniklerini bilmesine ve kullanmasına yardımcı olur.
- Güvenlik donanım araç ve gereçleri bilgisi: Güvenlik donanım araç ve gereçleri, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu güvenlik cihazları, güvenlik test cihazları, güvenlik analiz cihazları, güvenlik arşivleme cihazları, güvenlik yedekleme cihazları, güvenlik geri yükleme cihazları, güvenlik optimizasyon cihazları, güvenlik sanallaştırma cihazları, güvenlik sızma testi cihazları, güvenlik adli bilişim cihazları, güvenlik raporlama cihazları ve diğer güvenlik donanım araç ve gereçleridir. Güvenlik donanım araç ve gereçleri bilgisi, siber güvenlik uzmanının güvenlik donanım araç ve gereçlerini seçmesine, satın almasına, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenlik teknolojileri temel kullanım bilgisi ve uygulama becerisi: Güvenlik teknolojileri, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu güvenlik yazılımları, güvenlik protokolleri, güvenlik standartları, güvenlik testleri, güvenlik analizleri, güvenlik arşivlemeleri, güvenlik yedeklemeleri, güvenlik geri yüklemeleri, güvenlik optimizasyonları, güvenlik sanallaştırmaları, güvenlik sızma testleri, güvenlik adli bilişimleri, güvenlik raporlamaları ve diğer güvenlik teknolojileridir. Güvenlik teknolojileri temel kullanım bilgisi ve uygulama becerisi, siber güvenlik uzmanının güvenlik teknolojilerini seçmesine, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenlik testleri hakkında bilgi: Güvenlik testleri, kurumun bilgi sistemlerinin, ağlarının ve verilerinin siber saldırılara karşı ne kadar güvenli olduğunu ölçmek, güvenlik açıklarını bulmak, güvenlik risklerini değerlendirmek, güvenlik kontrollerini test etmek ve güvenlik iyileştirme önerileri sunmak için yapılan testlerdir. Güvenlik testleri, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği durumunu belirlemesine, kurumun bilgi güvenliği uyumunu sağlamasına, kurumun bilgi güvenliği performansını artırmasına, kurumun bilgi güvenliği raporlarını hazırlamasına ve kurumun bilgi güvenliği sürekli iyileştirme sağlamasına yardımcı olur. Güvenlik testleri arasında güvenlik taramaları, güvenlik denetimleri, güvenlik değerlendirmeleri, güvenlik sızma testleri, güvenlik stres testleri, güvenlik kod incelemeleri, güvenlik konfigürasyon incelemeleri, güvenlik mimari incelemeleri, güvenlik politika incelemeleri, güvenlik prosedür incelemeleri, güvenlik eğitim incelemeleri ve diğerleri bulunur.
- İş sağlığı ve güvenliği talimatları hakkında bilgi: İş sağlığı ve güvenliği talimatları, kurumun çalışanlarının sağlığını, güvenliğini ve refahını korumak için belirlediği kurallar, yönergeler, standartlar, prosedürler, eğitimler, uyarılar, işaretler, etiketler ve diğer unsurlardır. İş sağlığı ve güvenliği talimatları, siber güvenlik uzmanının iş yerinde karşılaşabileceği fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikolojik ve diğer tehlikelerden korunmasına, iş kazalarını, meslek hastalıklarını, yaralanmaları, hastalıkları ve ölümleri önlemesine, iş yerinde sağlıklı, güvenli, temiz ve düzenli bir ortam sağlamasına, iş yerinde acil durumlara hazırlıklı olmasına ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturmasına yardımcı olur. İş sağlığı ve güvenliği talimatları, ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de uygulanır.
- İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması: İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, siber güvenlik uzmanının iş yerinde sağlıklı, güvenli, temiz ve düzenli bir ortam sağlaması, iş kazalarını, meslek hastalıklarını, yaralanmaları, hastalıkları ve ölümleri önlemesi, iş yerinde karşılaşabileceği tehlikelerden korunması, iş yerinde acil durumlara hazırlıklı olması ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturması için iş sağlığı ve güvenliği talimatlarını iş süreçlerinde uygulamasıdır. İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, siber güvenlik uzmanının iş sağlığı ve güvenliği politikalarını, yönergelerini, standartlarını, prosedürlerini, eğitimlerini, uyarılarını, işaretlerini, etiketlerini ve diğer unsurlarını iş süreçlerinde dikkate alması, takip etmesi, uygulaması, denetlemesi, raporlaması ve iyileştirmesi anlamına gelir. İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, aynı zamanda ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de gereklidir.
- İş organizasyonu ve planlama becerisi: İş organizasyonu ve planlama, siber güvenlik uzmanının görevlerini belirli bir amaç, zaman, kaynak, kalite, uyum ve performans çerçevesinde gerçekleştirmek için yaptığı süreçlerdir. İş organizasyonu ve planlama, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerini tanımlamasına, siber güvenlik hedeflerini belirlemesine, siber güvenlik kaynaklarını tahsis etmesine, siber güvenlik faaliyetlerini sıralamasına, siber güvenlik görevlerini dağıtmasına, siber güvenlik süreçlerini koordine etmesine, siber güvenlik risklerini yönetmesine, siber güvenlik kontrollerini uygulamasına, siber güvenlik sonuçlarını değerlendirmesine ve siber güvenlik raporlarını hazırlamasına yardımcı olur.
- İş planı yapma işlemleri hakkında bilgi ve beceri: İş planı, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin amaçlarını, kapsamını, kaynaklarını, faaliyetlerini, görevlerini, sorumluluklarını, sürelerini, risklerini, kontrollerini, sonuçlarını, raporlarını ve diğer unsurlarını belirlediği bir dokümandır. İş planı yapma işlemleri, siber güvenlik uzmanının iş planı hazırlamasına, iş planı sunmasına, iş planı onaylatmasına, iş planı uygulamasına, iş planı izlemesine, iş planı güncellemesine, iş planı raporlamasına ve iş planı iyileştirmesine yardımcı olur.
- İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri hakkında bilgi: İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin kalitesini sağlamak için uygunluk, tutarlılık, doğruluk, güvenilirlik, güvenlik, performans, verimlilik, müşteri memnuniyeti ve sürekli iyileştirme gibi kriterlere göre belirlediği şartlar ve gerekliliklerdir. İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri, aynı zamanda ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de belirlenir. İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri hakkında bilgi, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin kalite politikalarını, yönergelerini, standartlarını, prosedürlerini, yöntemlerini, araçlarını, tekniklerini, testlerini, denetimlerini, değerlendirmelerini, raporlarını ve iyileştirme önerilerini bilmesine ve uygulamasına yardımcı olur.
Siber Olaylara Müdahale Ekibi (SOME)
Siber olaylara müdahale ekipleri (SOME), siber ortamda meydana gelen saldırı, ihlal, arıza gibi olaylara karşı kurum ve kuruluşların hazırlıklı olmasını, olaylara hızlı ve etkin bir şekilde müdahale edebilmesini ve olayların olumsuz etkilerini en aza indirebilmesini sağlayan ekiplerdir. SOME'ler, bilgi güvenliği politikaları, prosedürleri, standartları ve araçları ile donatılmış, siber güvenlik konusunda uzmanlaşmış kişi ve birimlerden oluşur.
SOME'ler, kamu ve özel sektörde farklı düzeylerde ve kapsamlarda kurulabilir. Ülkemizde, siber güvenlik olaylarına müdahalede ulusal ve uluslararası koordinasyonu sağlamak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) bulunmaktadır. USOM, siber ortamda olası risk ve tehditleri belirlemek, olası saldırı ve olayların etkilerini azaltmak, kritik sistemlere yönelik saldırıları önlemek, siber olayları paylaşmak, siber tehditlere karşı alarm, uyarı ve duyuru yapmak gibi faaliyetler yürütmektedir. USOM, ayrıca kurum ve kuruluşlara, siber olaylara müdahale ekiplerini oluşturmaları konusunda yardımcı olmaktadır. USOM, ülkemizdeki en üst düzey SOME'dir.
USOM altında, iki tür SOME daha bulunmaktadır: Kurumsal SOME ve Sektörel SOME. Kurumsal SOME'ler, bakanlıklar, müstakil kamu kurumları ve bilgi işleme sahip diğer kamu kurumları ile koordinasyon hâlinde bulunan ekiplerdir. Kurumsal SOME'ler, kendi kurumlarının siber güvenliğini sağlamak, siber olayları tespit etmek, analiz etmek, müdahale etmek, raporlamak ve iyileştirmek gibi görevleri yerine getirirler. Kurumsal SOME'ler, USOM ve varsa bağlı oldukları Sektörel SOME ile iletişim hâlinde olurlar.
Sektörel SOME'ler, kritik seviyede iş yapan özel sektör ve kamu kurumları ile koordinasyon hâlinde bulunan ekiplerdir. Sektörel SOME'ler, kendi sektörlerinin siber güvenliğini sağlamak, siber olayları tespit etmek, analiz etmek, müdahale etmek, raporlamak ve iyileştirmek gibi görevleri yerine getirirler. Sektörel SOME'ler, USOM ve ilgili Kurumsal SOME'ler ile iletişim hâlinde olurlar.
Müstakil bir bilgi işlem birimi barındıran tüm kamu kurum ve kuruluşları ile kritik altyapı işleten özel sektör kuruluşlarında Kurumsal SOME kurulması zorunludur. Enerji, bankacılık ve finans, ulaştırma, kritik kamu hizmetleri, kritik imalat sanayi, su yönetimi, kimya üretimi ve elektronik haberleşme konusunda çalışan kurumlar kritik sektörler içinde yer alır. Kritik sektörleri düzenleme ve denetleme sorumluluğu olan kurumlar bünyesinde Sektörel SOME kurulması zorunludur.
Örnek olarak, ülkemizdeki bir bankada oluşturulan Kurumsal SOME, USOM ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) / Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) bünyesinde kurulmuş Sektörel SOME ile koordinasyon içinde ve iletişim hâlindedir.
Siber olaylara müdahale ekiplerinin başlıca yükümlülükleri şunlardır:
- Siber saldırılara karşı önlemler almak: SOME'ler, siber saldırıların oluşmasını engellemek veya etkilerini azaltmak için gerekli teknik, idari ve fiziksel güvenlik önlemlerini almakla yükümlüdür. Bu önlemler arasında, güvenlik duvarları, antivirüs yazılımları, şifreleme sistemleri, yedekleme sistemleri, güvenlik politikaları, eğitim programları, erişim kontrolleri vb. bulunabilir.
- Bilgi güvenliği ile ilgili düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermek: SOME'ler, siber olayların oluşması durumunda, olayın kaynağını, kapsamını, etkisini ve sebebini belirlemek, olaya müdahale etmek, olayın tekrarlanmasını önlemek için gerekli düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermekle yükümlüdür. Bu hizmetler arasında, olayın izole edilmesi, zararlı yazılımların temizlenmesi, sistemlerin yeniden başlatılması, verilerin geri yüklenmesi, güvenlik açıklarının kapatılması, olayın raporlanması vb. bulunabilir.
- Sistemlerde oluşabilecek olağanüstü durumlara karşı log sistemi kurmak: SOME'ler, siber olayların tespiti, analizi ve raporlanması için gerekli olan log sistemini kurmakla yükümlüdür. Log sistemi, sistemlerde meydana gelen olayları, işlemleri, kullanıcıları, zamanları, kaynakları, hedefleri, sonuçları vb. kaydeden bir sistemdir. Log sistemi, siber olayların izlenebilirliğini, sorumluluklarının belirlenmesini, olayların kanıtlanmasını ve değerlendirilmesini sağlar.
- Güncel saldırılar ve süreçleri hakkında bilgi sahibi olmak: SOME'ler, siber ortamda meydana gelen güncel saldırıları, saldırı yöntemlerini, saldırı hedeflerini, saldırı kaynaklarını, saldırı sonuçlarını vb. takip etmekle yükümlüdür. SOME'ler, bu bilgileri, siber güvenlik risk analizlerini yapmak, siber güvenlik önlemlerini güncellemek, siber güvenlik farkındalığını artırmak, siber güvenlik eğitimlerini vermek, siber güvenlik politikalarını oluşturmak vb. amaçlarla kullanır.
- Siber olayları raporlamak: SOME'ler, siber olayların tespiti, analizi, müdahalesi ve iyileştirilmesi süreçlerinde elde ettikleri bilgileri, ilgili kurum ve kuruluşlara raporlamakla yükümlüdür. SOME'ler, raporlama yaparken, olayın ne zaman, nerede, nasıl, kim tarafından, ne amaçla, ne sonuçla meydana geldiğini, olaya nasıl müdahale edildiğini, olayın etkilerinin nasıl azaltıldığını, olayın tekrarlanmasını önlemek için neler yapıldığını vb. detaylı bir şekilde belirtirler.
- Siber saldırılara karşılık vermek: SOME'ler, siber olayların oluşması durumunda, olayın kaynağını, kapsamını, etkisini ve sebebini belirlemek, olaya müdahale etmek, olayın tekrarlanmasını önlemek için gerekli düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermekle yükümlüdür. Bu hizmetler arasında, olayın izole edilmesi, zararlı yazılımların temizlenmesi, sistemlerin yeniden başlatılması, verilerin geri yüklenmesi, güvenlik açıklarının kapatılması, olayın raporlanması vb. bulunabilir.
- Kurum ve kuruluşların bilgi güvenliğini sağlamak: SOME'ler, kendi kurum ve kuruluşlarının bilgi güvenliğini sağlamak, bilgi varlıklarını korumak, bilgi güvenliği risklerini yönetmek, bilgi güvenliği kültürünü oluşturmak, bilgi güvenliği farkındalığını artırmak, bilgi güvenliği eğitimleri vermek, bilgi güvenliği politikaları, prosedürleri, standartları ve araçları geliştirmek ve uygulamak gibi görevleri yerine getirirler.
Siber olaylara müdahale ekipleri, siber ortamda meydana gelen olaylara karşı kurum ve kuruluşların siber güvenlik kapasitesini artırmak, siber güvenlik olaylarını önlemek veya etkilerini azaltmak, siber güvenlik olaylarını yönetmek, siber güvenlik olaylarını raporlamak, siber güvenlik olaylarına karşılık vermek, siber güvenlik olaylarından ders çıkarmak, siber güvenlik olaylarını paylaşmak, siber güvenlik olaylarına müdahalede ulusal ve uluslararası iş birliği yapmak gibi önemli roller üstlenirler.
Siber Olaylara Müdahale Ekibinin Görev ve Sorumlulukları
Siber Olaylara Müdahale Ekibi (SOME), siber güvenlik alanında çalışan bir ekiptir. SOME, siber saldırıları önlemek, tespit etmek ve müdahale etmek için görev yapar. SOME, siber olaylara karşı hazırlıklı olmak, olaylara hızlı ve etkili bir şekilde yanıt vermek ve olaylardan sonra gerekli iyileştirmeleri yapmak için sorumluluklarını yerine getirir.
SOME'nin görev ve sorumlulukları, siber olay öncesi, esnası ve sonrası olarak üç aşamada ele alınır. Bu aşamaların detayları şöyledir:
- Siber Olay Öncesi: Bu aşamada, SOME, kurumun siber güvenliğini artırmak için çeşitli faaliyetler yürütür. Bunlar arasında şunlar vardır:
- Kurum içinde siber güvenlik konusunda farkındalık yaratmak, eğitimler düzenlemek, bilgilendirme yapmak.
- Kurumun bilişim sistemlerinin güvenliğini test etmek veya test ettirmek, zafiyetleri tespit etmek ve gidermek.
- Kurumun bilişim sistemlerinden gelen kayıtları (log) düzenli olarak izlemek ve incelemek, anormal durumları belirlemek ve raporlamak.
- Kayıtları dönemsel olarak analiz etmek ve ilişkilendirmek, siber saldırı eğilimleri, kaynakları, yöntemleri, hedefleri gibi bilgileri ortaya çıkarmak ve raporlamak.
- Kurumun diğer birimleriyle siber güvenlik konusunda işbirliği ve koordinasyon sağlamak, kurum içi prosedürleri ve iletişim kanallarını belirlemek.
- Siber olay yönetim talimatlarını hazırlamak, siber olaylara nasıl müdahale edileceği, hangi adımların izleneceği, hangi sorumlulukların kimlere ait olduğu gibi konuları açıklamak.
- Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME tarafından önerilen veya düzenlenen toplantı ve etkinliklere katılmak, siber güvenlik konusunda bilgi ve deneyim paylaşımı yapmak, güncel gelişmelerden haberdar olmak.
- Güvenlik ürünlerinin (saldırı tespit sistemi, güvenlik duvarı vb.) seçiminde bilgi işlem birimine destek vermek, güvenlik ürünlerinin kurulumu, ayarlanması, güncellenmesi, işletilmesi gibi konularda bilgi işlem birimiyle koordineli çalışmak.
- Siber Olay Esnası: Bu aşamada, SOME, siber olaya karşı hızlı ve etkili bir şekilde müdahale eder. Bunun için şunları yapar:
- Siber olayın türünü, kaynağını, etkisini, kapsamını belirler, olayın öncelik ve şiddetini değerlendirir, olaya uygun bir müdahale stratejisi belirler.
- Siber olaya müdahale için gerekli işlem adımlarını uygular, bu adımları bilgi işlem birimi, internet servis sağlayıcı, Sektörel SOME, USOM, hukuk müşavirliği, savcılık, kolluk kuvveti ve basın müşavirliği gibi ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte yürütür.
- Siber olaya müdahale sırasında bilişim sistemlerine yetkisiz erişim yapılmaması için gerekli tedbirleri alır, bilişim sistemlerinin güvenliğini sağlar, olayın yayılmasını veya tekrarlanmasını önler.
- Siber olay bildirim formunu doldurur, siber olayın türü, kaynağı, etkisi, kapsamı, müdahale adımları, alınan tedbirler gibi bilgileri içerir, bu formu USOM'a ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye gönderir.
- Siber olay müdahale akışı içinde suç unsuruna rastlanması halinde savcılık, kolluk kuvvetleri vb. makamlara haber verir, kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesini ve ulusal siber güvenlik kapsamında caydırıcılığın sağlanmasını sağlar.
- Siber Olay Sonrası: Bu aşamada, SOME, siber olayın sonuçlarını değerlendirir ve gerekli iyileştirmeleri yapar. Bunun için şunları yapar:
- Vakit kaybetmeden olaya neden olan zafiyeti belirler, zafiyeti giderir veya giderilmesini sağlar, zafiyetin tekrarlanmasını önlemek için gerekli önlemleri alır veya alınmasını sağlar.
- Siber olay ile ilgili bilgileri siber olay değerlendirme formuna doldurur, siber olayın türü, kaynağı, etkisi, kapsamı, müdahale adımları, alınan tedbirler, olayın sonuçları, öneriler gibi bilgileri içerir, bu formu USOM'a ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye gönderir.
- Olayla ilgili düzeltici ve önleyici faaliyetlere ilişkin öneriler belirler, kurum yönetimine sunar, önerilerin uygulanmasını takip eder veya uygular.
- Olayın türünü, miktarını ve maliyetini tespit eder, olayın kuruma ve paydaşlara verdiği zararı hesaplar, zararın azaltılması veya telafi edilmesi için gerekli adımları atar veya atılmasını sağlar.
- Siber olay müdahale raporunu hazırlar, siber olayın tüm aşamalarını, alınan kararları, yapılan işlemleri, elde edilen sonuçları, öğrenilen dersleri, önerilen iyileştirmeleri içerir, bu raporu kurum yönetimi, USOM ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye iletir.
Bu şekilde, SOME, siber olaylara karşı kurumun siber güvenliğini sağlamak için önemli bir rol oynar. SOME, siber olaylara proaktif ve reaktif olarak yaklaşır, siber olaylardan önce, sırasında ve sonra görev ve sorumluluklarını yerine getirir. SOME, siber olaylara müdahale sürecinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyon içinde çalışır, siber olaylardan kaynaklanan zararları en aza indirmeye ve siber güvenliği artırmaya çalışır. SOME, siber olaylardan ders çıkarır, siber olaylara karşı hazırlıklı olmak için sürekli gelişir ve güncel kalır.
Siber Olaylara Müdahale Ekibinin İç ve Dış Paydaşlarla İletişim Esasları
- SOME, kurum içinde bilgi işlem birimi ile hukuk ve basın müşavirlikleri gibi birimlerle işbirliği yapar. Bu birimler, kurumun bilişim sistemlerinin işleyişini, yasal haklarını ve kamuoyu algısını korumakla görevlidir. SOME, bu birimlerden farklı bir yapıda olmalı ve siber güvenlik uzmanlarından oluşmalıdır.
- SOME, siber olaylara karşı önlem almak için kurumun bilişim sistemlerini düzenli olarak test eder veya ettirir. Bu testler, sistemdeki zayıf noktaları ve güvenlik açıklarını ortaya çıkarır. SOME, ayrıca sistemdeki iz kayıtlarını izler ve olası siber saldırıları tespit eder.
- SOME, siber olay yaşandığında, bilgi işlem birimine ne yapması gerektiğini söyler ve onları yönlendirir. SOME, siber olayın etkisini azaltmak, kaynaklarını bulmak ve çözümlemek için çalışır.
- SOME, kurum dışında Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) ve Sektörel SOME gibi kuruluşlarla da iletişim halinde olur. USOM, Türkiye'deki tüm siber olaylara müdahale eden ve koordine eden bir merkezdir. Sektörel SOME ise, belirli bir sektörde faaliyet gösteren kurumların siber güvenliklerini sağlamak için kurulmuş bir ekiptir. SOME, bu kuruluşlara, kendisiyle ilgili iletişim bilgilerini, siber olay durumunda ne yapacağını ve siber olayla ilgili bilgileri güvenli bir şekilde iletir.
- SOME, USOM ve Sektörel SOME dışında, diğer kurumların SOME'leriyle de bilgi alışverişinde bulunabilir. Bu sayede, siber olayların yayılmasını önlemek, ortak çözümler üretmek ve siber güvenlik bilincini artırmak mümkün olabilir. SOME, iletişim kurarken, USOM tarafından sağlanan güvenli bir iletişim kanalını kullanır. Bu kanal henüz oluşturulmadıysa, mevcut iletişim kanallarını kullanır. Ancak, iletişimde hassas bilgiler paylaşırken, bunların şifrelenmesi gerektiğini unutmaz.
Siber güvenlik elemanı, bir kurumun bilgisayar sistemlerini, ağlarını, verilerini ve kritik uygulamalarını, kötü niyetli saldırılardan veya veri sızıntılarından korumak için gerekli önlemleri alan ve uygulayan kişidir. Bu kişiler, siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik analisti, siber güvenlik mühendisi gibi farklı unvanlarla da anılabilir.
Siber güvenlik elemanının özellikleri şunlardır:
- Bilgisayar sistemleri, ağlar, yazılım uygulamaları ve veri güvenliği konusunda derin bilgi ve tecrübeye sahip olmalıdır.
- Siber tehditleri tanımlayabilme, analiz edebilme, önleyebilme ve müdahale edebilme yeteneğine sahip olmalıdır.
- Güncel siber güvenlik araçları, teknikleri ve standartları hakkında bilgi sahibi olmalı ve bunları etkin bir şekilde kullanabilmelidir.
- Kurumun siber güvenlik politikalarına, prosedürlerine ve mevzuatına uygun hareket etmeli ve bunları uygulamalıdır.
- Siber güvenlik risklerini değerlendirebilme, raporlayabilme ve yönetebilme becerisine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik olaylarına karşı hızlı, etkili ve profesyonel bir şekilde yanıt verebilme kapasitesine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik konusunda sürekli öğrenme, gelişme ve kendini yenileme motivasyonuna sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik ekipleriyle ve diğer ilgili birimlerle iyi bir iletişim ve işbirliği kurabilme yetkinliğine sahip olmalıdır.
- Siber güvenlik farkındalığını artırmak için son kullanıcı eğitimleri düzenleyebilme ve tavsiyelerde bulunabilme kabiliyetine sahip olmalıdır.
Siber Güvenlik Uzmanının Görev ve Sorumlulukları
Siber güvenlik uzmanları, kurumun bilgi ve ağ sistemlerini korumak için çeşitli faaliyetler yürüten kişilerdir. Bu faaliyetler şu şekilde gruplandırılabilir:
- Önleyici faaliyetler: Bu faaliyetler, siber saldırıların oluşmasını engellemek veya etkisini azaltmak için yapılır. Önleyici faaliyetler şunları içerir:
- Kurumda kullanılan bilgi ve güvenlik sistemlerinin bir listesini oluşturmak ve güncellemek
- Kurum çalışanlarını ve yöneticilerini siber güvenlik konusunda bilinçlendirmek ve eğitmek
- Sistemlerdeki güvenlik zafiyetlerini düzenli olarak taramak ve gidermek
- Sistemlere sızma girişimlerinde kullanılan araç ve yöntemleri takip etmek ve bunlara karşı önlemler almak
- Siber olay yönetimi faaliyetleri: Bu faaliyetler, siber saldırıların tespiti, analizi, müdahalesi ve raporlanması için yapılır. Siber olay yönetimi faaliyetleri şunları içerir:
- Siber saldırıların kaynaklarını, yöntemlerini, hedeflerini ve etkilerini incelemek
- Siber saldırılara karşı uygun aksiyonları belirlemek ve uygulamak
- Siber saldırıların durumunu, sonuçlarını ve alınan önlemleri takip etmek ve kaydetmek
- Siber saldırıların nedenlerini, etkilerini ve önerilerini içeren raporlar hazırlamak ve ilgili kişi ve kurumlara sunmak
- Siber güvenlik risk analizi ve yönetimi faaliyetleri: Bu faaliyetler, siber güvenlik risklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi, önceliklendirilmesi ve yönetilmesi için yapılır. Siber güvenlik risk analizi ve yönetimi faaliyetleri şunları içerir:
- Siber güvenlik analiz çalışmalarına destek vermek ve sonuçları değerlendirmek
- Kullanılan sistemlerin güvenlik seviyesini ve performansını ölçmek ve iyileştirmek
- Siber güvenlik risklerini tanımlamak, sınıflandırmak ve puanlamak
- Siber güvenlik risklerini azaltmak veya ortadan kaldırmak için stratejiler geliştirmek ve uygulamak
- Siber güvenlik risklerinin durumunu, etkilerini ve alınan önlemleri takip etmek ve raporlamak
Siber güvenlik uzmanının diğer bazı görev ve sorumlulukları ise şunlardır:
- İş sağlığı ve güvenliği prosedürlerini uygulamak: Siber güvenlik uzmanı, çalışma ortamında sağlık ve güvenlik kurallarına uygun davranmak, olası tehlikeleri önlemek veya bildirmek, iş kazaları ve meslek hastalıklarından korunmak için gerekli tedbirleri almak zorundadır.
- Acil durum prosedürlerini uygulamak: Siber güvenlik uzmanı, yangın, deprem, terör, salgın gibi acil durumlarda kurumun belirlediği prosedürlere göre hareket etmek, ilgili birimlerle koordinasyon sağlamak, acil durum ekiplerine destek vermek zorundadır.
- Kalite ve verimlilik çalışmalarına katılmak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kalite ve verimlilik hedeflerine ulaşması için çalışmalar yapmak, kalite yönetim sistemlerine uyum sağlamak, sürekli iyileştirme faaliyetlerine katılmak zorundadır.
- İş organizasyonu yapmak: Siber güvenlik uzmanı, iş planı ve programı hazırlamak, iş akışını düzenlemek, iş bölümü ve koordinasyonu sağlamak, iş süreçlerini izlemek ve değerlendirmek zorundadır.
- Faaliyetler için yazılım, donanım ve ekipman temin etmek: Siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik faaliyetlerini yürütmek için gerekli olan yazılım, donanım ve ekipmanları belirlemek, temin etmek, kurmak, test etmek, bakım ve güncelleme yapmak zorundadır.
- Yazılım sistemlerinin, ağların ve veri merkezlerinin geliştirilmesi sırasında güvenlik önlemlerini almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kullandığı veya geliştirdiği yazılım sistemlerinin, ağların ve veri merkezlerinin güvenliğini sağlamak için gerekli olan güvenlik politikalarını, standartlarını, prosedürlerini ve kontrollerini belirlemek, uygulamak, denetlemek zorundadır.
- Kurumun bilgi ve ağ sistemindeki saldırı zaaflarını tespit etmek, bu zaaflara karşı önlem almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemindeki güvenlik açıklarını, zafiyetlerini, hatalarını, eksikliklerini tespit etmek, bunları gidermek veya önlemek için gerekli olan güvenlik güncellemelerini, yamalarını, ayarlarını yapmak zorundadır.
- Siber saldırılarla mücadele etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemine yönelik siber saldırıları engellemek, durdurmak, geri püskürtmek için gerekli olan teknik ve yasal müdahaleleri yapmak zorundadır.
- Bilgi sistemini yetkisiz erişime veya kullanıma karşı korumak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi sistemine erişim ve kullanım haklarını belirlemek, yetkilendirmek, denetlemek, yetkisiz erişim veya kullanım girişimlerini tespit etmek, engellemek, raporlamak zorundadır.
- Donanım ve yazılımdaki güvenlik açıklarını ve riskleri değerlendirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun kullandığı veya satın aldığı donanım ve yazılımların güvenlik seviyesini ve risklerini analiz etmek, güvenlik testleri yapmak, güvenlik raporları hazırlamak zorundadır.
- Riskleri önceliklendirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun karşı karşıya olduğu siber güvenlik risklerini öncelik sırasına göre sıralamak, en kritik ve acil olan risklere öncelik vermek, riskleri yönetmek için kaynak ve zaman tahsis etmek zorundadır.
- Son kullanıcı cihazlarındaki tehditlere müdahale etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurum çalışanlarının kullandığı bilgisayar, tablet, telefon gibi cihazlardaki siber güvenlik tehditlerini tespit etmek, bunlara karşı koruyucu ve müdahale edici önlemler almak, cihazları güvenli bir şekilde kullanmaları için çalışanları bilgilendirmek zorundadır.
- Zararlı yazılımlara karşı koymak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilgi ve ağ sistemine bulaşabilecek virüs, truva atı, solucan, fidye yazılımı, casus yazılım, reklam yazılımı gibi zararlı yazılımları tespit etmek, bunları temizlemek, engellemek, önlemek için gerekli olan araçları kullanmak, güvenlik yazılımlarını güncellemek, yedekleme yapmak zorundadır.
- Bilişim ve ağ altyapısını güvence altına almanın en etkili yollarını belirlemek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun bilişim ve ağ altyapısının güvenliğini sağlamak için en uygun ve etkili yöntemleri araştırmak, analiz etmek, karşılaştırmak, seçmek, uygulamak zorundadır.
- Güvenlik stratejilerini test etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun uyguladığı veya uygulamayı planladığı güvenlik stratejilerinin işlevselliğini, etkinliğini, uyumluluğunu test etmek, test sonuçlarını değerlendirmek, iyileştirme önerileri sunmak zorundadır.
- Güvenlik duvarlarını sistem ve ağ altyapılarına inşa etmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarını dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı korumak için güvenlik duvarları kurmak, yapılandırmak, yönetmek, güncellemek zorundadır.
- İzinsiz giriş ve siber saldırıların tespiti için sistemleri sürekli olarak izlemek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarında izinsiz giriş veya siber saldırı olup olmadığını sürekli olarak izlemek, izleme araçları kullanmak, izleme verilerini analiz etmek, anormal veya şüpheli aktiviteleri raporlamak zorundadır.
- Siber saldırılara karşı en yüksek performansı gösterecek ürünleri planlamak ve kullanmak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun siber saldırılara karşı en iyi şekilde savunma yapabilmesi için gerekli olan ürünleri planlamak, seçmek, satın almak, kurmak, kullanmak, değerlendirmek zorundadır.
- Kişisel mesleki gelişimini sağlamak: Siber güvenlik uzmanı, mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmek, yeni teknoloji ve yöntemleri öğrenmek, sertifika ve eğitim programlarına katılmak, mesleki yayınları takip etmek zorundadır.
- Takım arkadaşlarının mesleki gelişimini desteklemek: Siber güvenlik uzmanı, takım arkadaşlarının mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmak, onlara rehberlik ve mentorluk yapmak, işbirliği ve koordinasyonu sağlamak zorundadır.
- Kurum paydaşlarını güvenlik faaliyetlerinden haberdar etmek için raporlar hazırlamak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun yöneticileri, çalışanları, müşterileri, tedarikçileri, ortakları gibi paydaşlarını siber güvenlik faaliyetleri hakkında bilgilendirmek, güvenlik durumu, riskler, önlemler, öneriler gibi konularda raporlar hazırlamak, sunmak zorundadır.
- Saldırıları veya izinsiz girişleri tespit etmek, azaltıcı önlemler almak: Siber güvenlik uzmanı, kurumun sistem ve ağ altyapılarına yönelik saldırı veya izinsiz girişleri tespit etmek, bunların kaynaklarını, yöntemlerini, hedeflerini, etkilerini belirlemek, saldırı veya izinsiz girişleri durdurmak, engellemek, geri çevirmek için azaltıcı önlemler almak zorundadır.
- Saldırganlar tarafından kullanılan yeni yöntemleri analiz etmek: Siber güvenlik uzmanı, siber saldırganların kullandığı veya kullanabileceği yeni araç, teknik, taktik, prosedürleri analiz etmek, bunların nasıl çalıştığını, nasıl tespit edilebileceğini, nasıl engellenebileceğini öğrenmek zorundadır.
- Saldırıları engellemek için yeni trendler, stratejiler ve prosedürler hakkında güncel bilgi sahibi olmak: Siber güvenlik uzmanı, siber güvenlik alanındaki yeni trendleri, stratejileri, prosedürleri takip etmek, bunları değerlendirmek, uygulamak zorundadır.
- Saldırılar karşısında oluşabilecek kayıpları asgari düzeye indirmek: Siber güvenlik uzmanı, siber saldırıların kurumun sistem ve ağ altyapılarına, verilerine, iş süreçlerine, itibarına, mali durumuna verebileceği zararları asgari düzeye indirmek için gerekli olan önleyici, müdahale edici, iyileştirici faaliyetleri yürütmek zorundadır.
- Yeni algoritmalar ve uygulamalar geliştirmek: Siber güvenlik uzmanı, kurumun siber güvenlik ihtiyaçlarına uygun olarak yeni algoritmalar ve uygulamalar geliştirmek, bunları test etmek, uygulamak, geliştirmek zorundadır.
Siber Güvenlik Uzmanının Özellikleri, Bilgi ve Becerileri
Siber güvenlik uzmanı, bir kurumun bilgi sistemlerini, ağlarını ve verilerini siber saldırılara karşı korumakla görevli kişidir. Siber güvenlik uzmanı, siber tehditleri analiz eder, güvenlik açıklarını tespit eder, güvenlik politikaları ve prosedürleri belirler, güvenlik araçları ve teknikleri kullanır, güvenlik testleri yapar, siber olaylara müdahale eder, siber güvenlik farkındalığı oluşturur ve raporlar hazırlar. Siber güvenlik uzmanı, aynı zamanda kurumun çalışanlarını, müşterilerini ve iş ortaklarını siber güvenlik konusunda eğitir ve bilgilendirir.
Siber güvenlik uzmanı olmak için, aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olmak gerekir:
- Adli bilişim süreci hakkında bilgi: Adli bilişim, siber suçlarla ilgili kanıtları toplamak, analiz etmek ve sunmak için kullanılan bir bilim dalıdır. Adli bilişim süreci, siber olayların nedenlerini, kaynaklarını, etkilerini ve sorumlularını belirlemek için iz kayıtları, veriler, dosyalar, ağ trafiği, şifreler, şifreleme yöntemleri, zararlı yazılımlar ve diğer unsurları inceler. Adli bilişim süreci, siber güvenlik uzmanının siber olaylara müdahale etmesine, delilleri korumasına ve raporlamasına yardımcı olur.
- Ağ teknolojileri bilgisi: Ağ teknolojileri, bilgisayarların, sunucuların, cihazların ve diğer sistemlerin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan donanım, yazılım ve protokoller bütünüdür. Ağ teknolojileri, siber güvenlik uzmanının kurumun ağ altyapısını anlamasına, ağ güvenliğini sağlamasına, ağ performansını izlemesine, ağ sorunlarını gidermesine ve ağ saldırılarını önlemesine veya tespit etmesine olanak tanır.
- Ağ ve güvenlik cihazları hakkında bilgi: Ağ ve güvenlik cihazları, ağ trafiğini yönlendiren, kontrol eden, filtreleyen, izleyen, koruyan ve analiz eden donanım ürünleridir. Ağ ve güvenlik cihazları, siber güvenlik uzmanının ağ bağlantısını kurmasına, ağ erişimini yönetmesine, ağ güvenliğini artırmasına, ağ saldırılarını engellemesine veya tespit etmesine yardımcı olur. Ağ ve güvenlik cihazları arasında yönlendiriciler, anahtarlayıcılar, güvenlik duvarları, ağ geçitleri, ağ izleyicileri, ağ analizörleri, ağ algılayıcıları, ağ önleyicileri, ağ tarama cihazları, ağ test cihazları, ağ yedekleme cihazları, ağ optimizasyon cihazları, ağ sanallaştırma cihazları, ağ erişim kontrol cihazları, ağ kimlik doğrulama cihazları, ağ şifreleme cihazları, ağ sızma testi cihazları ve ağ güvenlik yönetimi cihazları gibi ürünler bulunur.
- Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi süreçleri hakkında bilgi: Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi, kurumun bilgi sistemlerine yönelik potansiyel tehditleri, zayıflıkları, etkileri ve olasılıkları belirleyen, değerlendiren, önceliklendiren, azaltan, izleyen ve raporlayan süreçlerdir. Bilgi güvenliği risk analizi ve yönetimi, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği ihtiyaçlarını tanımlamasına, bilgi güvenliği hedeflerini belirlemesine, bilgi güvenliği risklerini yönetmesine, bilgi güvenliği kontrollerini uygulamasına, bilgi güvenliği performansını ölçmesine ve bilgi güvenliği sürekli iyileştirme sağlamasına yardımcı olur.
- Bilgi güvenliği yönetim sistemi standartları ve uygulama teknikleri bilgisi: Bilgi güvenliği yönetim sistemi (BGYS), kurumun bilgi varlıklarını korumak için planladığı, uyguladığı, izlediği, gözden geçirdiği ve iyileştirdiği politika, prosedür, yöntem, araç ve kaynaklardan oluşan bir sistemdir. BGYS, ulusal ve uluslararası standartlara, yasalara, yönetmeliklere, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için kurulur. BGYS, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği stratejisini oluşturmasına, bilgi güvenliği yönetimini sağlamasına, bilgi güvenliği denetimini yapmasına ve bilgi güvenliği sertifikasyonunu almasına yardımcı olur. BGYS standartları arasında ISO/IEC 27001, ISO/IEC 27002, ISO/IEC 27005, ISO/IEC 27032, ISO/IEC 27035, ISO/IEC 29100, ISO/IEC 31000, NIST SP 800-53, NIST SP 800-37, NIST SP 800-30, NIST SP 800-39, COBIT 5, ITIL, PCI DSS, HIPAA, GDPR, KVKK ve diğerleri bulunur.
- Bilgi sistemleri envanteri oluşturma bilgi ve becerisi: Bilgi sistemleri envanteri, kurumun kullandığı bilgi sistemlerinin türünü, sayısını, konumunu, özelliklerini, bağlantılarını, ilişkilerini, sorumluluklarını, sahipliklerini, durumlarını ve diğer bilgilerini içeren bir listesidir. Bilgi sistemleri envanteri, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi sistemlerini tanımasına, bilgi sistemlerinin güvenlik gereksinimlerini belirlemesine, bilgi sistemlerinin güvenlik risklerini değerlendirmesine, bilgi sistemlerinin güvenlik kontrollerini uygulamasına, bilgi sistemlerinin güvenlik durumunu izlemesine ve bilgi sistemlerinin güvenlik raporlarını hazırlamasına yardımcı olur.
- Bilgi sistemleri kaynakları hakkında bilgi: Bilgi sistemleri kaynakları, bilgi sistemlerinin çalışması için gerekli olan donanım, yazılım, veri, insan, süreç, enerji, ağ, bütçe, zaman, mekan ve diğer unsurlardır. Bilgi sistemleri kaynakları, siber güvenlik uzmanının bilgi sistemlerinin kapasitesini, performansını, verimliliğini, uyumluluğunu, güvenilirliğini ve güvenliğini sağlamasına, bilgi sistemlerinin kaynaklarını planlamasına, tahsis etmesine, kullanmasına, korumasına, yedeklemesine, geri yüklemesine, optimize etmesine ve raporlamasına yardımcı olur.
- Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri bilgisi: Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri, bilgisayarın işlevlerini yerine getirmesini sağlayan fiziksel bileşenlerdir. Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri, siber güvenlik uzmanının bilgisayarın kurulumunu, bakımını, onarımını, yükseltmesini, testini, güvenliğini ve performansını sağlamasına, bilgisayarın donanım sorunlarını gidermesine, bilgisayarın donanım kaynaklarını yönetmesine ve raporlamasına yardımcı olur. Bilgisayar donanımları ve çevre birimleri arasında anakart, işlemci, bellek, sabit disk, ekran kartı, ses kartı, ağ kartı, güç kaynağı, kasa, monitör, klavye, fare, yazıcı, tarayıcı, kamera, mikrofon, hoparlör, modem, USB bellek, harici disk, CD/DVD sürücü, kart okuyucu ve diğerleri bulunur.
- Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçlarını belirleme becerisi: Bilişim altyapısı, kurumun bilgi sistemlerinin çalışmasını sağlayan donanım, yazılım, veri, ağ, insan, süreç ve diğer kaynaklardan oluşan bir bütündür. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, bilişim altyapısının siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan politika, prosedür, yöntem, araç, kaynak, standart, yasa, yönetmelik, sözleşme ve diğer gerekliliklerdir. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçlarını belirleme becerisi, siber güvenlik uzmanının bilişim altyapısının mevcut durumunu analiz etmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik risklerini değerlendirmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik hedeflerini tanımlamasına, bilişim altyapısının siber güvenlik kontrollerini seçmesine, bilişim altyapısının siber güvenlik planını hazırlamasına ve uygulamasına yardımcı olur.
- Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları hakkında bilgi: Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, bilişim altyapısının siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan politika, prosedür, yöntem, araç, kaynak, standart, yasa, yönetmelik, sözleşme ve diğer gerekliliklerdir. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, siber güvenlik uzmanının bilişim altyapısının siber güvenlik durumunu izlemesine, bilişim altyapısının siber güvenlik uyumunu sağlamasına, bilişim altyapısının siber güvenlik denetimini yapmasına, bilişim altyapısının siber güvenlik raporlarını hazırlamasına ve bilişim altyapısının siber güvenlik iyileştirme önerilerini sunmasına yardımcı olur. Bilişim altyapısının siber güvenlik ihtiyaçları, kurumun sektörüne, büyüklüğüne, faaliyet alanına, hizmet verdiği müşterilere, iş ortaklarına, çalışanlarına, bilgi varlıklarına, bilgi sistemlerine, ağlarına, verilerine, süreçlerine, risk profiline, hedeflerine, stratejisine, vizyonuna, misyonuna, değerlerine ve diğer unsurlarına göre değişiklik gösterebilir.
- Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları çalışmaya hazır hâle getirme becerisi: Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanlar, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu bilgisayar, sunucu, cihaz, ağ, güvenlik, test, analiz, arşivleme, yedekleme, geri yükleme, optimizasyon, sanallaştırma, sızma testi, adli bilişim, raporlama ve diğer yazılım, donanım ve ekipmanlardır. Gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları çalışmaya hazır hâle getirme becerisi, siber güvenlik uzmanının gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Dijital arşivleme işlemleri hakkında bilgi: Dijital arşivleme, kurumun bilgi sistemlerinde üretilen, alınan, gönderilen, işlenen, saklanan, paylaşılan ve kullanılan verilerin, dosyaların, belgelerin, raporların, kayıtların, logların, kanıtların ve diğer dijital materyallerin sistematik, güvenli, kalıcı ve erişilebilir bir şekilde saklanması, yönetilmesi, korunması ve sunulması işlemleridir. Dijital arşivleme, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi varlıklarını korumasına, kurumun yasal, sözleşmesel, standart ve diğer gerekliliklere uyum sağlamasına, kurumun bilgi sistemlerinin performansını ve verimliliğini artırmasına, kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylara karşı dayanıklılığını sağlamasına, kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylardan sonra geri yüklenmesine ve kurumun bilgi sistemlerinin siber olaylara ilişkin kanıt sunmasına yardımcı olur.
- Dijital arşivleme becerisi: Dijital arşivleme, kurumun bilgi sistemlerinde üretilen, alınan, gönderilen, işlenen, saklanan, paylaşılan ve kullanılan verilerin, dosyaların, belgelerin, raporların, kayıtların, logların, kanıtların ve diğer dijital materyallerin sistematik, güvenli, kalıcı ve erişilebilir bir şekilde saklanması, yönetilmesi, korunması ve sunulması işlemleridir. Dijital arşivleme becerisi, siber güvenlik uzmanının dijital arşivleme politikaları ve prosedürleri belirlemesine, dijital arşivleme araçları ve teknikleri kullanmasına, dijital arşivleme standartları ve formatları uygulamasına, dijital arşivleme süreçleri ve kontrolleri izlemesine, dijital arşivleme sorunlarını gidermesine, dijital arşivleme raporları hazırlamasına ve dijital arşivleme iyileştirme önerileri sunmasına yardımcı olur.
- Ekip yönetimi becerisi: Ekip yönetimi, bir grup insanın belirli bir amaç doğrultusunda birlikte çalışmasını sağlayan, koordine eden, motive eden, geliştiren, değerlendiren ve ödüllendiren süreçlerdir. Ekip yönetimi, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerini planlamasına, siber güvenlik ekiplerini kurmasına, siber güvenlik ekiplerine liderlik etmesine, siber güvenlik ekiplerinin iletişimini, işbirliğini, uyumunu, performansını ve verimliliğini sağlamasına, siber güvenlik ekiplerinin sorunlarını çözmesine, siber güvenlik ekiplerinin eğitimini, gelişimini, değerlendirmesini ve ödüllendirmesini yapmasına yardımcı olur.
- Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipman hakkında bilgi: Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipmanlar, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu bilgisayar, sunucu, cihaz, ağ, güvenlik, test, analiz, arşivleme, yedekleme, geri yükleme, optimizasyon, sanallaştırma, sızma testi, adli bilişim, raporlama ve diğer yazılım, donanım ve ekipmanlardır. Faaliyetler için temin edilecek yazılım, donanım ve ekipman hakkında bilgi, siber güvenlik uzmanının gerekli yazılım, donanım ve ekipmanları seçmesine, satın almasına, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenli ağ ve internet bağlantısı kurulum bilgisi ve uygulama becerisi: Güvenli ağ ve internet bağlantısı, kurumun bilgi sistemlerinin, ağlarının ve verilerinin siber saldırılara karşı korunması için gerekli olan ağ ve internet bağlantısıdır. Güvenli ağ ve internet bağlantısı, siber güvenlik uzmanının kurumun ağ altyapısını kurmasına, ağ erişimini yönetmesine, ağ güvenliğini sağlamasına, ağ performansını izlemesine, ağ sorunlarını gidermesine ve ağ saldırılarını önlemesine veya tespit etmesine yardımcı olur. Güvenli ağ ve internet bağlantısı kurulum bilgisi ve uygulama becerisi, siber güvenlik uzmanının güvenli ağ ve internet bağlantısı için gerekli olan ağ ve güvenlik cihazlarını, ağ ve güvenlik yazılımlarını, ağ ve güvenlik protokollerini, ağ ve güvenlik standartlarını, ağ ve güvenlik testlerini, ağ ve güvenlik yöntemlerini, ağ ve güvenlik araçlarını ve ağ ve güvenlik tekniklerini bilmesine ve kullanmasına yardımcı olur.
- Güvenlik donanım araç ve gereçleri bilgisi: Güvenlik donanım araç ve gereçleri, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu güvenlik cihazları, güvenlik test cihazları, güvenlik analiz cihazları, güvenlik arşivleme cihazları, güvenlik yedekleme cihazları, güvenlik geri yükleme cihazları, güvenlik optimizasyon cihazları, güvenlik sanallaştırma cihazları, güvenlik sızma testi cihazları, güvenlik adli bilişim cihazları, güvenlik raporlama cihazları ve diğer güvenlik donanım araç ve gereçleridir. Güvenlik donanım araç ve gereçleri bilgisi, siber güvenlik uzmanının güvenlik donanım araç ve gereçlerini seçmesine, satın almasına, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenlik teknolojileri temel kullanım bilgisi ve uygulama becerisi: Güvenlik teknolojileri, siber güvenlik uzmanının görevlerini yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu güvenlik yazılımları, güvenlik protokolleri, güvenlik standartları, güvenlik testleri, güvenlik analizleri, güvenlik arşivlemeleri, güvenlik yedeklemeleri, güvenlik geri yüklemeleri, güvenlik optimizasyonları, güvenlik sanallaştırmaları, güvenlik sızma testleri, güvenlik adli bilişimleri, güvenlik raporlamaları ve diğer güvenlik teknolojileridir. Güvenlik teknolojileri temel kullanım bilgisi ve uygulama becerisi, siber güvenlik uzmanının güvenlik teknolojilerini seçmesine, kurmasına, yapılandırmasına, güncellemesine, lisanslamasına, test etmesine, entegre etmesine, uyumlu hâle getirmesine, güvenli hâle getirmesine, performansını artırmasına ve sorunlarını çözmesine yardımcı olur.
- Güvenlik testleri hakkında bilgi: Güvenlik testleri, kurumun bilgi sistemlerinin, ağlarının ve verilerinin siber saldırılara karşı ne kadar güvenli olduğunu ölçmek, güvenlik açıklarını bulmak, güvenlik risklerini değerlendirmek, güvenlik kontrollerini test etmek ve güvenlik iyileştirme önerileri sunmak için yapılan testlerdir. Güvenlik testleri, siber güvenlik uzmanının kurumun bilgi güvenliği durumunu belirlemesine, kurumun bilgi güvenliği uyumunu sağlamasına, kurumun bilgi güvenliği performansını artırmasına, kurumun bilgi güvenliği raporlarını hazırlamasına ve kurumun bilgi güvenliği sürekli iyileştirme sağlamasına yardımcı olur. Güvenlik testleri arasında güvenlik taramaları, güvenlik denetimleri, güvenlik değerlendirmeleri, güvenlik sızma testleri, güvenlik stres testleri, güvenlik kod incelemeleri, güvenlik konfigürasyon incelemeleri, güvenlik mimari incelemeleri, güvenlik politika incelemeleri, güvenlik prosedür incelemeleri, güvenlik eğitim incelemeleri ve diğerleri bulunur.
- İş sağlığı ve güvenliği talimatları hakkında bilgi: İş sağlığı ve güvenliği talimatları, kurumun çalışanlarının sağlığını, güvenliğini ve refahını korumak için belirlediği kurallar, yönergeler, standartlar, prosedürler, eğitimler, uyarılar, işaretler, etiketler ve diğer unsurlardır. İş sağlığı ve güvenliği talimatları, siber güvenlik uzmanının iş yerinde karşılaşabileceği fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikolojik ve diğer tehlikelerden korunmasına, iş kazalarını, meslek hastalıklarını, yaralanmaları, hastalıkları ve ölümleri önlemesine, iş yerinde sağlıklı, güvenli, temiz ve düzenli bir ortam sağlamasına, iş yerinde acil durumlara hazırlıklı olmasına ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturmasına yardımcı olur. İş sağlığı ve güvenliği talimatları, ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de uygulanır.
- İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması: İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, siber güvenlik uzmanının iş yerinde sağlıklı, güvenli, temiz ve düzenli bir ortam sağlaması, iş kazalarını, meslek hastalıklarını, yaralanmaları, hastalıkları ve ölümleri önlemesi, iş yerinde karşılaşabileceği tehlikelerden korunması, iş yerinde acil durumlara hazırlıklı olması ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturması için iş sağlığı ve güvenliği talimatlarını iş süreçlerinde uygulamasıdır. İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, siber güvenlik uzmanının iş sağlığı ve güvenliği politikalarını, yönergelerini, standartlarını, prosedürlerini, eğitimlerini, uyarılarını, işaretlerini, etiketlerini ve diğer unsurlarını iş süreçlerinde dikkate alması, takip etmesi, uygulaması, denetlemesi, raporlaması ve iyileştirmesi anlamına gelir. İş sağlığı ve güvenliği talimatlarının iş süreçlerinde uygulanması, aynı zamanda ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de gereklidir.
- İş organizasyonu ve planlama becerisi: İş organizasyonu ve planlama, siber güvenlik uzmanının görevlerini belirli bir amaç, zaman, kaynak, kalite, uyum ve performans çerçevesinde gerçekleştirmek için yaptığı süreçlerdir. İş organizasyonu ve planlama, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerini tanımlamasına, siber güvenlik hedeflerini belirlemesine, siber güvenlik kaynaklarını tahsis etmesine, siber güvenlik faaliyetlerini sıralamasına, siber güvenlik görevlerini dağıtmasına, siber güvenlik süreçlerini koordine etmesine, siber güvenlik risklerini yönetmesine, siber güvenlik kontrollerini uygulamasına, siber güvenlik sonuçlarını değerlendirmesine ve siber güvenlik raporlarını hazırlamasına yardımcı olur.
- İş planı yapma işlemleri hakkında bilgi ve beceri: İş planı, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin amaçlarını, kapsamını, kaynaklarını, faaliyetlerini, görevlerini, sorumluluklarını, sürelerini, risklerini, kontrollerini, sonuçlarını, raporlarını ve diğer unsurlarını belirlediği bir dokümandır. İş planı yapma işlemleri, siber güvenlik uzmanının iş planı hazırlamasına, iş planı sunmasına, iş planı onaylatmasına, iş planı uygulamasına, iş planı izlemesine, iş planı güncellemesine, iş planı raporlamasına ve iş planı iyileştirmesine yardımcı olur.
- İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri hakkında bilgi: İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin kalitesini sağlamak için uygunluk, tutarlılık, doğruluk, güvenilirlik, güvenlik, performans, verimlilik, müşteri memnuniyeti ve sürekli iyileştirme gibi kriterlere göre belirlediği şartlar ve gerekliliklerdir. İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri, aynı zamanda ulusal ve uluslararası yasalara, yönetmeliklere, standartlara, sözleşmelere ve diğer gerekliliklere uyum sağlamak için de belirlenir. İş süreçlerinde uygulanması gereken kalite şartları ve gereklilikleri hakkında bilgi, siber güvenlik uzmanının siber güvenlik projelerinin kalite politikalarını, yönergelerini, standartlarını, prosedürlerini, yöntemlerini, araçlarını, tekniklerini, testlerini, denetimlerini, değerlendirmelerini, raporlarını ve iyileştirme önerilerini bilmesine ve uygulamasına yardımcı olur.
Siber Olaylara Müdahale Ekibi (SOME)
Siber olaylara müdahale ekipleri (SOME), siber ortamda meydana gelen saldırı, ihlal, arıza gibi olaylara karşı kurum ve kuruluşların hazırlıklı olmasını, olaylara hızlı ve etkin bir şekilde müdahale edebilmesini ve olayların olumsuz etkilerini en aza indirebilmesini sağlayan ekiplerdir. SOME'ler, bilgi güvenliği politikaları, prosedürleri, standartları ve araçları ile donatılmış, siber güvenlik konusunda uzmanlaşmış kişi ve birimlerden oluşur.
SOME'ler, kamu ve özel sektörde farklı düzeylerde ve kapsamlarda kurulabilir. Ülkemizde, siber güvenlik olaylarına müdahalede ulusal ve uluslararası koordinasyonu sağlamak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) bulunmaktadır. USOM, siber ortamda olası risk ve tehditleri belirlemek, olası saldırı ve olayların etkilerini azaltmak, kritik sistemlere yönelik saldırıları önlemek, siber olayları paylaşmak, siber tehditlere karşı alarm, uyarı ve duyuru yapmak gibi faaliyetler yürütmektedir. USOM, ayrıca kurum ve kuruluşlara, siber olaylara müdahale ekiplerini oluşturmaları konusunda yardımcı olmaktadır. USOM, ülkemizdeki en üst düzey SOME'dir.
USOM altında, iki tür SOME daha bulunmaktadır: Kurumsal SOME ve Sektörel SOME. Kurumsal SOME'ler, bakanlıklar, müstakil kamu kurumları ve bilgi işleme sahip diğer kamu kurumları ile koordinasyon hâlinde bulunan ekiplerdir. Kurumsal SOME'ler, kendi kurumlarının siber güvenliğini sağlamak, siber olayları tespit etmek, analiz etmek, müdahale etmek, raporlamak ve iyileştirmek gibi görevleri yerine getirirler. Kurumsal SOME'ler, USOM ve varsa bağlı oldukları Sektörel SOME ile iletişim hâlinde olurlar.
Sektörel SOME'ler, kritik seviyede iş yapan özel sektör ve kamu kurumları ile koordinasyon hâlinde bulunan ekiplerdir. Sektörel SOME'ler, kendi sektörlerinin siber güvenliğini sağlamak, siber olayları tespit etmek, analiz etmek, müdahale etmek, raporlamak ve iyileştirmek gibi görevleri yerine getirirler. Sektörel SOME'ler, USOM ve ilgili Kurumsal SOME'ler ile iletişim hâlinde olurlar.
Müstakil bir bilgi işlem birimi barındıran tüm kamu kurum ve kuruluşları ile kritik altyapı işleten özel sektör kuruluşlarında Kurumsal SOME kurulması zorunludur. Enerji, bankacılık ve finans, ulaştırma, kritik kamu hizmetleri, kritik imalat sanayi, su yönetimi, kimya üretimi ve elektronik haberleşme konusunda çalışan kurumlar kritik sektörler içinde yer alır. Kritik sektörleri düzenleme ve denetleme sorumluluğu olan kurumlar bünyesinde Sektörel SOME kurulması zorunludur.
Örnek olarak, ülkemizdeki bir bankada oluşturulan Kurumsal SOME, USOM ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) / Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) bünyesinde kurulmuş Sektörel SOME ile koordinasyon içinde ve iletişim hâlindedir.
Siber olaylara müdahale ekiplerinin başlıca yükümlülükleri şunlardır:
- Siber saldırılara karşı önlemler almak: SOME'ler, siber saldırıların oluşmasını engellemek veya etkilerini azaltmak için gerekli teknik, idari ve fiziksel güvenlik önlemlerini almakla yükümlüdür. Bu önlemler arasında, güvenlik duvarları, antivirüs yazılımları, şifreleme sistemleri, yedekleme sistemleri, güvenlik politikaları, eğitim programları, erişim kontrolleri vb. bulunabilir.
- Bilgi güvenliği ile ilgili düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermek: SOME'ler, siber olayların oluşması durumunda, olayın kaynağını, kapsamını, etkisini ve sebebini belirlemek, olaya müdahale etmek, olayın tekrarlanmasını önlemek için gerekli düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermekle yükümlüdür. Bu hizmetler arasında, olayın izole edilmesi, zararlı yazılımların temizlenmesi, sistemlerin yeniden başlatılması, verilerin geri yüklenmesi, güvenlik açıklarının kapatılması, olayın raporlanması vb. bulunabilir.
- Sistemlerde oluşabilecek olağanüstü durumlara karşı log sistemi kurmak: SOME'ler, siber olayların tespiti, analizi ve raporlanması için gerekli olan log sistemini kurmakla yükümlüdür. Log sistemi, sistemlerde meydana gelen olayları, işlemleri, kullanıcıları, zamanları, kaynakları, hedefleri, sonuçları vb. kaydeden bir sistemdir. Log sistemi, siber olayların izlenebilirliğini, sorumluluklarının belirlenmesini, olayların kanıtlanmasını ve değerlendirilmesini sağlar.
- Güncel saldırılar ve süreçleri hakkında bilgi sahibi olmak: SOME'ler, siber ortamda meydana gelen güncel saldırıları, saldırı yöntemlerini, saldırı hedeflerini, saldırı kaynaklarını, saldırı sonuçlarını vb. takip etmekle yükümlüdür. SOME'ler, bu bilgileri, siber güvenlik risk analizlerini yapmak, siber güvenlik önlemlerini güncellemek, siber güvenlik farkındalığını artırmak, siber güvenlik eğitimlerini vermek, siber güvenlik politikalarını oluşturmak vb. amaçlarla kullanır.
- Siber olayları raporlamak: SOME'ler, siber olayların tespiti, analizi, müdahalesi ve iyileştirilmesi süreçlerinde elde ettikleri bilgileri, ilgili kurum ve kuruluşlara raporlamakla yükümlüdür. SOME'ler, raporlama yaparken, olayın ne zaman, nerede, nasıl, kim tarafından, ne amaçla, ne sonuçla meydana geldiğini, olaya nasıl müdahale edildiğini, olayın etkilerinin nasıl azaltıldığını, olayın tekrarlanmasını önlemek için neler yapıldığını vb. detaylı bir şekilde belirtirler.
- Siber saldırılara karşılık vermek: SOME'ler, siber olayların oluşması durumunda, olayın kaynağını, kapsamını, etkisini ve sebebini belirlemek, olaya müdahale etmek, olayın tekrarlanmasını önlemek için gerekli düzeltici ve onarıcı hizmetleri vermekle yükümlüdür. Bu hizmetler arasında, olayın izole edilmesi, zararlı yazılımların temizlenmesi, sistemlerin yeniden başlatılması, verilerin geri yüklenmesi, güvenlik açıklarının kapatılması, olayın raporlanması vb. bulunabilir.
- Kurum ve kuruluşların bilgi güvenliğini sağlamak: SOME'ler, kendi kurum ve kuruluşlarının bilgi güvenliğini sağlamak, bilgi varlıklarını korumak, bilgi güvenliği risklerini yönetmek, bilgi güvenliği kültürünü oluşturmak, bilgi güvenliği farkındalığını artırmak, bilgi güvenliği eğitimleri vermek, bilgi güvenliği politikaları, prosedürleri, standartları ve araçları geliştirmek ve uygulamak gibi görevleri yerine getirirler.
Siber olaylara müdahale ekipleri, siber ortamda meydana gelen olaylara karşı kurum ve kuruluşların siber güvenlik kapasitesini artırmak, siber güvenlik olaylarını önlemek veya etkilerini azaltmak, siber güvenlik olaylarını yönetmek, siber güvenlik olaylarını raporlamak, siber güvenlik olaylarına karşılık vermek, siber güvenlik olaylarından ders çıkarmak, siber güvenlik olaylarını paylaşmak, siber güvenlik olaylarına müdahalede ulusal ve uluslararası iş birliği yapmak gibi önemli roller üstlenirler.
Siber Olaylara Müdahale Ekibinin Görev ve Sorumlulukları
Siber Olaylara Müdahale Ekibi (SOME), siber güvenlik alanında çalışan bir ekiptir. SOME, siber saldırıları önlemek, tespit etmek ve müdahale etmek için görev yapar. SOME, siber olaylara karşı hazırlıklı olmak, olaylara hızlı ve etkili bir şekilde yanıt vermek ve olaylardan sonra gerekli iyileştirmeleri yapmak için sorumluluklarını yerine getirir.
SOME'nin görev ve sorumlulukları, siber olay öncesi, esnası ve sonrası olarak üç aşamada ele alınır. Bu aşamaların detayları şöyledir:
- Siber Olay Öncesi: Bu aşamada, SOME, kurumun siber güvenliğini artırmak için çeşitli faaliyetler yürütür. Bunlar arasında şunlar vardır:
- Kurum içinde siber güvenlik konusunda farkındalık yaratmak, eğitimler düzenlemek, bilgilendirme yapmak.
- Kurumun bilişim sistemlerinin güvenliğini test etmek veya test ettirmek, zafiyetleri tespit etmek ve gidermek.
- Kurumun bilişim sistemlerinden gelen kayıtları (log) düzenli olarak izlemek ve incelemek, anormal durumları belirlemek ve raporlamak.
- Kayıtları dönemsel olarak analiz etmek ve ilişkilendirmek, siber saldırı eğilimleri, kaynakları, yöntemleri, hedefleri gibi bilgileri ortaya çıkarmak ve raporlamak.
- Kurumun diğer birimleriyle siber güvenlik konusunda işbirliği ve koordinasyon sağlamak, kurum içi prosedürleri ve iletişim kanallarını belirlemek.
- Siber olay yönetim talimatlarını hazırlamak, siber olaylara nasıl müdahale edileceği, hangi adımların izleneceği, hangi sorumlulukların kimlere ait olduğu gibi konuları açıklamak.
- Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME tarafından önerilen veya düzenlenen toplantı ve etkinliklere katılmak, siber güvenlik konusunda bilgi ve deneyim paylaşımı yapmak, güncel gelişmelerden haberdar olmak.
- Güvenlik ürünlerinin (saldırı tespit sistemi, güvenlik duvarı vb.) seçiminde bilgi işlem birimine destek vermek, güvenlik ürünlerinin kurulumu, ayarlanması, güncellenmesi, işletilmesi gibi konularda bilgi işlem birimiyle koordineli çalışmak.
- Siber Olay Esnası: Bu aşamada, SOME, siber olaya karşı hızlı ve etkili bir şekilde müdahale eder. Bunun için şunları yapar:
- Siber olayın türünü, kaynağını, etkisini, kapsamını belirler, olayın öncelik ve şiddetini değerlendirir, olaya uygun bir müdahale stratejisi belirler.
- Siber olaya müdahale için gerekli işlem adımlarını uygular, bu adımları bilgi işlem birimi, internet servis sağlayıcı, Sektörel SOME, USOM, hukuk müşavirliği, savcılık, kolluk kuvveti ve basın müşavirliği gibi ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte yürütür.
- Siber olaya müdahale sırasında bilişim sistemlerine yetkisiz erişim yapılmaması için gerekli tedbirleri alır, bilişim sistemlerinin güvenliğini sağlar, olayın yayılmasını veya tekrarlanmasını önler.
- Siber olay bildirim formunu doldurur, siber olayın türü, kaynağı, etkisi, kapsamı, müdahale adımları, alınan tedbirler gibi bilgileri içerir, bu formu USOM'a ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye gönderir.
- Siber olay müdahale akışı içinde suç unsuruna rastlanması halinde savcılık, kolluk kuvvetleri vb. makamlara haber verir, kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesini ve ulusal siber güvenlik kapsamında caydırıcılığın sağlanmasını sağlar.
- Siber Olay Sonrası: Bu aşamada, SOME, siber olayın sonuçlarını değerlendirir ve gerekli iyileştirmeleri yapar. Bunun için şunları yapar:
- Vakit kaybetmeden olaya neden olan zafiyeti belirler, zafiyeti giderir veya giderilmesini sağlar, zafiyetin tekrarlanmasını önlemek için gerekli önlemleri alır veya alınmasını sağlar.
- Siber olay ile ilgili bilgileri siber olay değerlendirme formuna doldurur, siber olayın türü, kaynağı, etkisi, kapsamı, müdahale adımları, alınan tedbirler, olayın sonuçları, öneriler gibi bilgileri içerir, bu formu USOM'a ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye gönderir.
- Olayla ilgili düzeltici ve önleyici faaliyetlere ilişkin öneriler belirler, kurum yönetimine sunar, önerilerin uygulanmasını takip eder veya uygular.
- Olayın türünü, miktarını ve maliyetini tespit eder, olayın kuruma ve paydaşlara verdiği zararı hesaplar, zararın azaltılması veya telafi edilmesi için gerekli adımları atar veya atılmasını sağlar.
- Siber olay müdahale raporunu hazırlar, siber olayın tüm aşamalarını, alınan kararları, yapılan işlemleri, elde edilen sonuçları, öğrenilen dersleri, önerilen iyileştirmeleri içerir, bu raporu kurum yönetimi, USOM ve varsa bağlı olduğu Sektörel SOME'ye iletir.
Bu şekilde, SOME, siber olaylara karşı kurumun siber güvenliğini sağlamak için önemli bir rol oynar. SOME, siber olaylara proaktif ve reaktif olarak yaklaşır, siber olaylardan önce, sırasında ve sonra görev ve sorumluluklarını yerine getirir. SOME, siber olaylara müdahale sürecinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyon içinde çalışır, siber olaylardan kaynaklanan zararları en aza indirmeye ve siber güvenliği artırmaya çalışır. SOME, siber olaylardan ders çıkarır, siber olaylara karşı hazırlıklı olmak için sürekli gelişir ve güncel kalır.
Siber Olaylara Müdahale Ekibinin İç ve Dış Paydaşlarla İletişim Esasları
- SOME, kurum içinde bilgi işlem birimi ile hukuk ve basın müşavirlikleri gibi birimlerle işbirliği yapar. Bu birimler, kurumun bilişim sistemlerinin işleyişini, yasal haklarını ve kamuoyu algısını korumakla görevlidir. SOME, bu birimlerden farklı bir yapıda olmalı ve siber güvenlik uzmanlarından oluşmalıdır.
- SOME, siber olaylara karşı önlem almak için kurumun bilişim sistemlerini düzenli olarak test eder veya ettirir. Bu testler, sistemdeki zayıf noktaları ve güvenlik açıklarını ortaya çıkarır. SOME, ayrıca sistemdeki iz kayıtlarını izler ve olası siber saldırıları tespit eder.
- SOME, siber olay yaşandığında, bilgi işlem birimine ne yapması gerektiğini söyler ve onları yönlendirir. SOME, siber olayın etkisini azaltmak, kaynaklarını bulmak ve çözümlemek için çalışır.
- SOME, kurum dışında Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) ve Sektörel SOME gibi kuruluşlarla da iletişim halinde olur. USOM, Türkiye'deki tüm siber olaylara müdahale eden ve koordine eden bir merkezdir. Sektörel SOME ise, belirli bir sektörde faaliyet gösteren kurumların siber güvenliklerini sağlamak için kurulmuş bir ekiptir. SOME, bu kuruluşlara, kendisiyle ilgili iletişim bilgilerini, siber olay durumunda ne yapacağını ve siber olayla ilgili bilgileri güvenli bir şekilde iletir.
- SOME, USOM ve Sektörel SOME dışında, diğer kurumların SOME'leriyle de bilgi alışverişinde bulunabilir. Bu sayede, siber olayların yayılmasını önlemek, ortak çözümler üretmek ve siber güvenlik bilincini artırmak mümkün olabilir. SOME, iletişim kurarken, USOM tarafından sağlanan güvenli bir iletişim kanalını kullanır. Bu kanal henüz oluşturulmadıysa, mevcut iletişim kanallarını kullanır. Ancak, iletişimde hassas bilgiler paylaşırken, bunların şifrelenmesi gerektiğini unutmaz.
