Çok eski bir web tarayıcısı kullanıyorsunuz. Bu veya diğer siteleri görüntülemekte sorunlar yaşayabilirsiniz.. Tarayıcınızı güncellemeli veya alternatif bir tarayıcı kullanmalısınız.
Öncelikle :
Merhabalar arkadaşlar. Bu döküman TryHackMe'nin DNS in Detail odasına ait makalenin Dilimize çevrilmiş ve düzenlenmiş halidir.
- THM learing path modüllerinin 90%'ni dilimize çevirdim. Hepsini teker teker, kelime kelime çevirdim ve düzenledim. Kesinlikle Hiç bir forumdan ve ya platformdan alıntı diyildir. Bu makaleyi okuyarak, o odayı rahatlıkla geçe bilirsiniz. Bu günden itibaren burada paylaşacağım dökümanların hiç bir tane bile olsa eşi benzeri THS ve A forumu (Siber güvenlik forumu) haricinde hiç bir yerde olmayacaktır. Zamanında malum yerlerde eğitim içeriği amacıyla hazırlıyordum. Şimdi sizi tanımamla birlikde yeniden kolları sıvıyorum. - İstekler üzerine PDF de eklemem mümkündür; - Görüşlerinizi yorumlara yazmayı unutmayın lütfeN; - THM makalelerimde kesinlikle soru cevapları olmayacaktrır;
Kiymetini bilenlere benzersiz bir nimettir;
Seriyi hayırlısıyla açık ilan ediyorum;
Learn how DNS works and how it helps you access internet services.
tryhackme.com
DNS nedir? DNS (Alan Adı Sistemi), bize internet üzerindeki cihazlarla karmaşık numaralarıhatırlamadan iletişim kurma kolaylığı sağlayan bir yol sunar. Her evin doğrudan posta göndermek için benzersiz bir adresi olduğu gibi, internet üzerindeki her bilgisayarında iletişim kurmak için kendi benzersiz adresine sahip olduğu bir IP adresi vardır. Bir IP adresi şu şekilde görünür: 104.26.10.229, nokta ile ayrılmış 0 - 255arasında değişen 4 dizi rakamdan oluşur. Bir web sitesini ziyaret etmek istediğinizde, bu karmaşık numarayı hatırlamak pek de uygun değildir ve işte burada DNS yardımcıolabilir. Bu nedenle 104.26.10.229'u hatırlamak yerine tryhackme.com'u hatırlayabilirsiniz.
Domain hiyeraşisi
TLD (Üst Düzey Alan Adı)
TLD, bir alan adının en sağdaki bölümüdür. Örneğin, tryhackme.com'un TLD'si .com'dur. İki tür TLD vardır: gTLD (Genel Üst Düzey) ve ccTLD (Ülke Kodlu Üst Düzey Alan Adı). Tarihsel olarak gTLD, kullanıcıyaalan adının amacını belirtmek için kullanılırdı. Örneğin, .com ticari amaçlar için, .org bir organizasyon için, .edu eğitim için ve .govhükümet için kullanılırdı. ccTLD ise coğrafi amaçlar için kullanılırdı; örneğin, .ca Kanada merkezli siteler için, .co.uk Birleşik Krallıkmerkezli siteler için vb. Bu talep nedeniyle, .online, .club, .website, .biz ve daha pek çok yeni gTLD'nin ortaya çıkmasıyla birlikte gTLD'lerde büyük bir artış yaşanmıştır.2000'den fazla TLD'nin tam listesi için buraya tıklayabilirsiniz.
Second-level domain (İkinci Düzey Alan Adı) turkhacks.com'u bir örnek olarak alalım; .com kısmı TLD iken tryhackme İkinci Düzey Alan Adıdır. Bir alan adı kaydederken, İkinci DüzeyAlan Adı 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızca a-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz).
Subdomain (Alt Alan Adı)
Bir alt alan adı, İkinci Düzey Alan Adı'nın sol tarafında nokta kullanarak ayrılır; örneğin, admin.tryhackme.com'da admin kısmıalt alan adıdır. Bir alt alan adı adı, İkinci Düzey Alan Adı ile aynı oluşturma kısıtlamalarına sahiptir ve 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızcaa-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz). Daha uzun adlar oluşturmak için noktalarla ayrılmış birden fazlaalt alan adı kullanabilirsiniz, örneğin jupiter.servers.tryhackme.com. Ancak uzunluk 253 karakteri aşmamalıdır. Alan adınız için oluşturabileceğiniz alt alan adısayısına sınırlama yoktur.
DNS Kayıt Türleri DNS sadece web siteleri için değil, birkaç farklı türde DNS kaydı bulunur. Sıkça karşılaşabileceğiniz bazı yaygıntürleri aşağıda bulabilirsiniz:
A Kaydı
Bu kayıtlar IPv4 adreslerine çözümlenir, örneğin 104.26.10.229.
AAAA Kaydı
Bu kayıtlar IPv6 adreslerine çözümlenir, örneğin 2606:4700:20::681a:be5.
CNAME Kaydı
Bu kayıtlar başka bir alan adına çözümlenir, örneğin, TryHackMe'in çevrimiçi mağazasının alt alan adı olan store.tryhackme.com,shops.shopify.com adında bir CNAME kaydına çözümlenir. Daha sonra shops.shopify.com'a başka bir DNS isteği yapılır ve IP adresi belirlenir.
MX Kaydı
Bu kayıtlar, sorguladığınız alanın e-postalarını işleyen sunucuların adresine çözümlenir, örneğin tryhackme.comiçin bir MX kaydı yanıtı şöyle görünebilir: alt1.aspmx.l.google.com. Bu kayıtlar ayrıca bir öncelik bayrağı ile gelir. Bu, istemciye sunucuları hangisırayla denemesi gerektiğini söyler; bu, ana sunucu devre dışı kaldığında e-postaların yedek bir sunucuya gönderilmesi gerektiğinde çok uygundur.
TXT Kaydı
TXT kayıtları serbest metin alanlarıdır ve metin tabanlı verilerin depolanabileceği yerlerdir. TXT kayıtlarının birden fazla kullanımıvardır, ancak yaygın olanlardan bazıları, alan adı adına e-posta gönderme yetkisine sahip sunucuları listelemek (spam ve sahte e-postalara karşı mücadelede yardımcıolabilir) ve üçüncü taraf hizmetlerine kaydolurken alan adının sahipliğini doğrulamak için kullanılabilir.
DNS isteği yapılınca neler olur:
1. DNS isteği yaptığınızda, bilgisayarınız önce yerel önbelleğini kontroleder ve alan adını yakın zamanda sorgulamışsanız bu bilgiyi bulmaya çalışır; aksi takdirde, Recursive DNS Sunucunuza bir istek gönderilir.
2. Recursive DNS Sunucusu genellikle İnternet Servis Sağlayıcınız tarafından sağlanır,ancak kendi sunucunuzu da seçebilirsiniz. Bu sunucu aynı zamanda yakın zamanda sorgulanan alan adlarının yerel bir önbelleğine sahiptir. Sonuç yerel olarak bulunursa, bu bilgi bilgisayarınızageri gönderilir ve isteğiniz burada sona erer (bu, Google, Facebook, Twitter gibi popüler ve yoğun talep gören hizmetler için yaygındır). İstek yerel olarak bulunamazsa, doğrucevabı bulmak için bir yolculuk başlar ve bu yolculuk İnternet'in kök DNS sunucularıyla başlar.
3. Kök sunucular, İnternet'in DNS omurgası olarak görev yapar; görevleri isteğinizebağlı olarak sizi doğru Üst Düzey Alan Sunucusuna yönlendirmektir. Örneğin, www.tryhackme.com'u istediğinizde, kök sunucu .com Üst Düzey Alanını tanırve .com adreslerini işleyen doğru TLD sunucusuna yönlendirir.
4. TLD sunucusu, DNS isteğini yanıtlamak için yetkili sunucuyu bulmanın kayıtlarınıtutar. Yetkili sunucu genellikle alan adının nameserver olarak da bilinir. Örneğin, tryhackme.com'un nameserver'ı kip.ns.cloudflare.com ve uma.ns.cloudflare.com'dur. Bir alan adı içingenellikle birden fazla nameserver bulabilirsiniz; bu, biri devre dışı olduğunda yedek olarak kullanılır
Öncelikle :
Merhabalar arkadaşlar. Bu döküman TryHackMe'nin DNS in Detail odasına ait makalenin Dilimize çevrilmiş ve düzenlenmiş halidir.
- THM learing path modüllerinin 90%'ni dilimize çevirdim. Hepsini teker teker, kelime kelime çevirdim ve düzenledim. Kesinlikle Hiç bir forumdan ve ya platformdan alıntı diyildir. Bu makaleyi okuyarak, o odayı rahatlıkla geçe bilirsiniz. Bu günden itibaren burada paylaşacağım dökümanların hiç bir tane bile olsa eşi benzeri THS ve A forumu (Siber güvenlik forumu) haricinde hiç bir yerde olmayacaktır. Zamanında malum yerlerde eğitim içeriği amacıyla hazırlıyordum. Şimdi sizi tanımamla birlikde yeniden kolları sıvıyorum. - İstekler üzerine PDF de eklemem mümkündür; - Görüşlerinizi yorumlara yazmayı unutmayın lütfeN; - THM makalelerimde kesinlikle soru cevapları olmayacaktrır;
Kiymetini bilenlere benzersiz bir nimettir;
Seriyi hayırlısıyla açık ilan ediyorum;
Learn how DNS works and how it helps you access internet services.
tryhackme.com
DNS nedir? DNS (Alan Adı Sistemi), bize internet üzerindeki cihazlarla karmaşık numaralarıhatırlamadan iletişim kurma kolaylığı sağlayan bir yol sunar. Her evin doğrudan posta göndermek için benzersiz bir adresi olduğu gibi, internet üzerindeki her bilgisayarında iletişim kurmak için kendi benzersiz adresine sahip olduğu bir IP adresi vardır. Bir IP adresi şu şekilde görünür: 104.26.10.229, nokta ile ayrılmış 0 - 255arasında değişen 4 dizi rakamdan oluşur. Bir web sitesini ziyaret etmek istediğinizde, bu karmaşık numarayı hatırlamak pek de uygun değildir ve işte burada DNS yardımcıolabilir. Bu nedenle 104.26.10.229'u hatırlamak yerine tryhackme.com'u hatırlayabilirsiniz.
Domain hiyeraşisi
TLD (Üst Düzey Alan Adı)
TLD, bir alan adının en sağdaki bölümüdür. Örneğin, tryhackme.com'un TLD'si .com'dur. İki tür TLD vardır: gTLD (Genel Üst Düzey) ve ccTLD (Ülke Kodlu Üst Düzey Alan Adı). Tarihsel olarak gTLD, kullanıcıyaalan adının amacını belirtmek için kullanılırdı. Örneğin, .com ticari amaçlar için, .org bir organizasyon için, .edu eğitim için ve .govhükümet için kullanılırdı. ccTLD ise coğrafi amaçlar için kullanılırdı; örneğin, .ca Kanada merkezli siteler için, .co.uk Birleşik Krallıkmerkezli siteler için vb. Bu talep nedeniyle, .online, .club, .website, .biz ve daha pek çok yeni gTLD'nin ortaya çıkmasıyla birlikte gTLD'lerde büyük bir artış yaşanmıştır.2000'den fazla TLD'nin tam listesi için buraya tıklayabilirsiniz.
Second-level domain (İkinci Düzey Alan Adı) turkhacks.com'u bir örnek olarak alalım; .com kısmı TLD iken tryhackme İkinci Düzey Alan Adıdır. Bir alan adı kaydederken, İkinci DüzeyAlan Adı 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızca a-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz).
Subdomain (Alt Alan Adı)
Bir alt alan adı, İkinci Düzey Alan Adı'nın sol tarafında nokta kullanarak ayrılır; örneğin, admin.tryhackme.com'da admin kısmıalt alan adıdır. Bir alt alan adı adı, İkinci Düzey Alan Adı ile aynı oluşturma kısıtlamalarına sahiptir ve 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızcaa-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz). Daha uzun adlar oluşturmak için noktalarla ayrılmış birden fazlaalt alan adı kullanabilirsiniz, örneğin jupiter.servers.tryhackme.com. Ancak uzunluk 253 karakteri aşmamalıdır. Alan adınız için oluşturabileceğiniz alt alan adısayısına sınırlama yoktur.
DNS Kayıt Türleri DNS sadece web siteleri için değil, birkaç farklı türde DNS kaydı bulunur. Sıkça karşılaşabileceğiniz bazı yaygıntürleri aşağıda bulabilirsiniz:
A Kaydı
Bu kayıtlar IPv4 adreslerine çözümlenir, örneğin 104.26.10.229.
AAAA Kaydı
Bu kayıtlar IPv6 adreslerine çözümlenir, örneğin 2606:4700:20::681a:be5.
CNAME Kaydı
Bu kayıtlar başka bir alan adına çözümlenir, örneğin, TryHackMe'in çevrimiçi mağazasının alt alan adı olan store.tryhackme.com,shops.shopify.com adında bir CNAME kaydına çözümlenir. Daha sonra shops.shopify.com'a başka bir DNS isteği yapılır ve IP adresi belirlenir.
MX Kaydı
Bu kayıtlar, sorguladığınız alanın e-postalarını işleyen sunucuların adresine çözümlenir, örneğin tryhackme.comiçin bir MX kaydı yanıtı şöyle görünebilir: alt1.aspmx.l.google.com. Bu kayıtlar ayrıca bir öncelik bayrağı ile gelir. Bu, istemciye sunucuları hangisırayla denemesi gerektiğini söyler; bu, ana sunucu devre dışı kaldığında e-postaların yedek bir sunucuya gönderilmesi gerektiğinde çok uygundur.
TXT Kaydı
TXT kayıtları serbest metin alanlarıdır ve metin tabanlı verilerin depolanabileceği yerlerdir. TXT kayıtlarının birden fazla kullanımıvardır, ancak yaygın olanlardan bazıları, alan adı adına e-posta gönderme yetkisine sahip sunucuları listelemek (spam ve sahte e-postalara karşı mücadelede yardımcıolabilir) ve üçüncü taraf hizmetlerine kaydolurken alan adının sahipliğini doğrulamak için kullanılabilir.
DNS isteği yapılınca neler olur:
1. DNS isteği yaptığınızda, bilgisayarınız önce yerel önbelleğini kontroleder ve alan adını yakın zamanda sorgulamışsanız bu bilgiyi bulmaya çalışır; aksi takdirde, Recursive DNS Sunucunuza bir istek gönderilir.
2. Recursive DNS Sunucusu genellikle İnternet Servis Sağlayıcınız tarafından sağlanır,ancak kendi sunucunuzu da seçebilirsiniz. Bu sunucu aynı zamanda yakın zamanda sorgulanan alan adlarının yerel bir önbelleğine sahiptir. Sonuç yerel olarak bulunursa, bu bilgi bilgisayarınızageri gönderilir ve isteğiniz burada sona erer (bu, Google, Facebook, Twitter gibi popüler ve yoğun talep gören hizmetler için yaygındır). İstek yerel olarak bulunamazsa, doğrucevabı bulmak için bir yolculuk başlar ve bu yolculuk İnternet'in kök DNS sunucularıyla başlar.
3. Kök sunucular, İnternet'in DNS omurgası olarak görev yapar; görevleri isteğinizebağlı olarak sizi doğru Üst Düzey Alan Sunucusuna yönlendirmektir. Örneğin, www.tryhackme.com'u istediğinizde, kök sunucu .com Üst Düzey Alanını tanırve .com adreslerini işleyen doğru TLD sunucusuna yönlendirir.
4. TLD sunucusu, DNS isteğini yanıtlamak için yetkili sunucuyu bulmanın kayıtlarınıtutar. Yetkili sunucu genellikle alan adının nameserver olarak da bilinir. Örneğin, tryhackme.com'un nameserver'ı kip.ns.cloudflare.com ve uma.ns.cloudflare.com'dur. Bir alan adı içingenellikle birden fazla nameserver bulabilirsiniz; bu, biri devre dışı olduğunda yedek olarak kullanılır
Öncelikle :
Merhabalar arkadaşlar. Bu döküman TryHackMe'nin DNS in Detail odasına ait makalenin Dilimize çevrilmiş ve düzenlenmiş halidir.
- THM learing path modüllerinin 90%'ni dilimize çevirdim. Hepsini teker teker, kelime kelime çevirdim ve düzenledim. Kesinlikle Hiç bir forumdan ve ya platformdan alıntı diyildir. Bu makaleyi okuyarak, o odayı rahatlıkla geçe bilirsiniz. Bu günden itibaren burada paylaşacağım dökümanların hiç bir tane bile olsa eşi benzeri THS ve A forumu (Siber güvenlik forumu) haricinde hiç bir yerde olmayacaktır. Zamanında malum yerlerde eğitim içeriği amacıyla hazırlıyordum. Şimdi sizi tanımamla birlikde yeniden kolları sıvıyorum. - İstekler üzerine PDF de eklemem mümkündür; - Görüşlerinizi yorumlara yazmayı unutmayın lütfeN; - THM makalelerimde kesinlikle soru cevapları olmayacaktrır;
Kiymetini bilenlere benzersiz bir nimettir;
Seriyi hayırlısıyla açık ilan ediyorum;
Learn how DNS works and how it helps you access internet services.
tryhackme.com
DNS nedir? DNS (Alan Adı Sistemi), bize internet üzerindeki cihazlarla karmaşık numaralarıhatırlamadan iletişim kurma kolaylığı sağlayan bir yol sunar. Her evin doğrudan posta göndermek için benzersiz bir adresi olduğu gibi, internet üzerindeki her bilgisayarında iletişim kurmak için kendi benzersiz adresine sahip olduğu bir IP adresi vardır. Bir IP adresi şu şekilde görünür: 104.26.10.229, nokta ile ayrılmış 0 - 255arasında değişen 4 dizi rakamdan oluşur. Bir web sitesini ziyaret etmek istediğinizde, bu karmaşık numarayı hatırlamak pek de uygun değildir ve işte burada DNS yardımcıolabilir. Bu nedenle 104.26.10.229'u hatırlamak yerine tryhackme.com'u hatırlayabilirsiniz.
Domain hiyeraşisi
TLD (Üst Düzey Alan Adı)
TLD, bir alan adının en sağdaki bölümüdür. Örneğin, tryhackme.com'un TLD'si .com'dur. İki tür TLD vardır: gTLD (Genel Üst Düzey) ve ccTLD (Ülke Kodlu Üst Düzey Alan Adı). Tarihsel olarak gTLD, kullanıcıyaalan adının amacını belirtmek için kullanılırdı. Örneğin, .com ticari amaçlar için, .org bir organizasyon için, .edu eğitim için ve .govhükümet için kullanılırdı. ccTLD ise coğrafi amaçlar için kullanılırdı; örneğin, .ca Kanada merkezli siteler için, .co.uk Birleşik Krallıkmerkezli siteler için vb. Bu talep nedeniyle, .online, .club, .website, .biz ve daha pek çok yeni gTLD'nin ortaya çıkmasıyla birlikte gTLD'lerde büyük bir artış yaşanmıştır.2000'den fazla TLD'nin tam listesi için buraya tıklayabilirsiniz.
Second-level domain (İkinci Düzey Alan Adı) turkhacks.com'u bir örnek olarak alalım; .com kısmı TLD iken tryhackme İkinci Düzey Alan Adıdır. Bir alan adı kaydederken, İkinci DüzeyAlan Adı 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızca a-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz).
Subdomain (Alt Alan Adı)
Bir alt alan adı, İkinci Düzey Alan Adı'nın sol tarafında nokta kullanarak ayrılır; örneğin, admin.tryhackme.com'da admin kısmıalt alan adıdır. Bir alt alan adı adı, İkinci Düzey Alan Adı ile aynı oluşturma kısıtlamalarına sahiptir ve 63 karakterle sınırlıdır ve yalnızcaa-z, 0-9 ve tireler kullanılabilir (tirelerle başlayamaz veya bitiremez veya ardışık tirelere sahip olamaz). Daha uzun adlar oluşturmak için noktalarla ayrılmış birden fazlaalt alan adı kullanabilirsiniz, örneğin jupiter.servers.tryhackme.com. Ancak uzunluk 253 karakteri aşmamalıdır. Alan adınız için oluşturabileceğiniz alt alan adısayısına sınırlama yoktur.
DNS Kayıt Türleri DNS sadece web siteleri için değil, birkaç farklı türde DNS kaydı bulunur. Sıkça karşılaşabileceğiniz bazı yaygıntürleri aşağıda bulabilirsiniz:
A Kaydı
Bu kayıtlar IPv4 adreslerine çözümlenir, örneğin 104.26.10.229.
AAAA Kaydı
Bu kayıtlar IPv6 adreslerine çözümlenir, örneğin 2606:4700:20::681a:be5.
CNAME Kaydı
Bu kayıtlar başka bir alan adına çözümlenir, örneğin, TryHackMe'in çevrimiçi mağazasının alt alan adı olan store.tryhackme.com,shops.shopify.com adında bir CNAME kaydına çözümlenir. Daha sonra shops.shopify.com'a başka bir DNS isteği yapılır ve IP adresi belirlenir.
MX Kaydı
Bu kayıtlar, sorguladığınız alanın e-postalarını işleyen sunucuların adresine çözümlenir, örneğin tryhackme.comiçin bir MX kaydı yanıtı şöyle görünebilir: alt1.aspmx.l.google.com. Bu kayıtlar ayrıca bir öncelik bayrağı ile gelir. Bu, istemciye sunucuları hangisırayla denemesi gerektiğini söyler; bu, ana sunucu devre dışı kaldığında e-postaların yedek bir sunucuya gönderilmesi gerektiğinde çok uygundur.
TXT Kaydı
TXT kayıtları serbest metin alanlarıdır ve metin tabanlı verilerin depolanabileceği yerlerdir. TXT kayıtlarının birden fazla kullanımıvardır, ancak yaygın olanlardan bazıları, alan adı adına e-posta gönderme yetkisine sahip sunucuları listelemek (spam ve sahte e-postalara karşı mücadelede yardımcıolabilir) ve üçüncü taraf hizmetlerine kaydolurken alan adının sahipliğini doğrulamak için kullanılabilir.
DNS isteği yapılınca neler olur:
1. DNS isteği yaptığınızda, bilgisayarınız önce yerel önbelleğini kontroleder ve alan adını yakın zamanda sorgulamışsanız bu bilgiyi bulmaya çalışır; aksi takdirde, Recursive DNS Sunucunuza bir istek gönderilir.
2. Recursive DNS Sunucusu genellikle İnternet Servis Sağlayıcınız tarafından sağlanır,ancak kendi sunucunuzu da seçebilirsiniz. Bu sunucu aynı zamanda yakın zamanda sorgulanan alan adlarının yerel bir önbelleğine sahiptir. Sonuç yerel olarak bulunursa, bu bilgi bilgisayarınızageri gönderilir ve isteğiniz burada sona erer (bu, Google, Facebook, Twitter gibi popüler ve yoğun talep gören hizmetler için yaygındır). İstek yerel olarak bulunamazsa, doğrucevabı bulmak için bir yolculuk başlar ve bu yolculuk İnternet'in kök DNS sunucularıyla başlar.
3. Kök sunucular, İnternet'in DNS omurgası olarak görev yapar; görevleri isteğinizebağlı olarak sizi doğru Üst Düzey Alan Sunucusuna yönlendirmektir. Örneğin, www.tryhackme.com'u istediğinizde, kök sunucu .com Üst Düzey Alanını tanırve .com adreslerini işleyen doğru TLD sunucusuna yönlendirir.
4. TLD sunucusu, DNS isteğini yanıtlamak için yetkili sunucuyu bulmanın kayıtlarınıtutar. Yetkili sunucu genellikle alan adının nameserver olarak da bilinir. Örneğin, tryhackme.com'un nameserver'ı kip.ns.cloudflare.com ve uma.ns.cloudflare.com'dur. Bir alan adı içingenellikle birden fazla nameserver bulabilirsiniz; bu, biri devre dışı olduğunda yedek olarak kullanılır
