Türk halk astronomisi

Türk halk astronomisi, halk kültürü içerisinde doğrudan toplum tarafından gökcisimlerine verilen isimleri, gökyüzünün algılanışını ve bunlarla ilgili olarak oluşturulan mitleri ve öyküleri içerir. Türk kültürü geniş bir coğrafyaya yayılmış olduğu ve pek çok çevre kültürlerden etkilenmiş olduğu için dışarıdan gelen unsurların tespit edilmesi oldukça güçtür. Örneğin Moğol etkilerini bazı durumlarda belirleyebilmek son derece zordur, hatta imkânsızdır. Hatta bunların Moğollara mı yoksa Türk halk inançlarına mı dayandığını anlamak ihtimali çoğu zaman yoktur. Buna karşın Fars veya Budist unsurları ayırt edebilmek daha kolaydır. Ancak genel olarak komşu halklarla etkileşimden doğan bileşenleri, tamamen uzak ve yabancı etkilerden ayırmak mümkündür. Yine de yapılan derlemeler dünya üzerinde oldukça geniş bir alana yayılmış ve tarih içerisindeki farklı dönemlerde tespit edilmiş bilgilerin toplamından oluşmaktadır. Ancak hepsi bir araya geldiğinde bir bütün oluşturmakta ve anlam ifade etmektedir. Çıplak gözle görülemeyen gökcisimlerinin adları ise eski astronomi kitaplarında yer almaktadır.

Gezegenler​

[değiştir | kaynağı değiştir]

• Tilek (Dilek): Merkür, Utarit.

Eşanlam: Tilekdiz (Dilektir) – TİLEGÖzelliği: Dilek yıldızı. Ona bakılarak dilek dilenir. Çıplak gözle görülür. Teleğütlerin atası olan Tileg Han adlı mitolojik bir karakterden ad alır.

• Sevit (Sevüt): Venüs, Zühre.

Eşanlam: Çolpandız (Çolpantır) – ÇOLPANÖzelliği: Moğollarda Çolpan adı verilir ve bu yüzden yanlışlıkla kelime benzerliği nedeniyle dönüşerek “Çoban Yıldızı” denir. Çıplak gözle görülür.

• Yertinç (Yerdinç): Dünya, Arz.

Eşanlam: Yerindiz (Yerintir) – YERÖzelliği: Yeryüzü. İnsanların yaşadığı yer. Dünya.

• Kürüt (Kürüd): Mars, Merih.

Eşanlam: Kızandız/Kızıldız (Kızantır/Kızıltır) – KIZAN/KIZILÖzelliği: Güçlü ve kızgın bir yiğit olarak düşünülür. Çıplak gözle görülür. Kızan sözcüğü Kızağan adlı eski bir Türk tanrısının adıyla bağlantılıdır.

• Ongay (Öngey): Jüpiter, Müşteri.

Eşanlam: Erendiz (Erentir) – ERENÖzelliği: Olgunluğu ve bilgeliği temsil eder. Çıplak gözle görülür.

• Erkliğ (Erkli): Satürn, Zuhal.

Eşanlam: Sekendiz (Sekentir) – SEKENÖzelliği: Etrafında halkaları vardır. Çıplak gözle görülür. Erkliğ Han adlı eski bir Türk tanrısının adı verilmiştir.

• Cetegey (Cetey): Uranüs.

Eşanlam: Yetendiz (Yedentir) – YETENÖzelliği: Çıplak gözle görülemez. Cedey Han adlı bir Türk tanrısının adından kaynaklanır.

• Konuşuk (Konuşu): Neptün.

Eşanlam: Altandız (Altantır) – ALTANÖzelliği: Çıplak gözle görülemez. Altay Han adlı eski bir Türk tanrısının adı verilmiştir.

• Yaldırık (Yıldırak): Plüton.

Eşanlam: Usandız (Usantır) – USANÖzelliği: Bu gezegenin son yıllarda yapılan çalışmalarda aslında birbirinin etrafında dönen iki gezegen olduğu anlaşılmıştır.

KAYNAK:https://tr.wikipedia.org/wiki/Türk_halk_astronomisi

Eline sağlık

saol